ŁOPIENKA
Cerkiew w Łopience.
foto. I. Jóźwik.
|
W 1880 r. do unickiej parafii w Łopience należały także 2 sąsiednie wsie z cerkwiami w Buku i Tyskowej. Obszar wsi obejmował 1038 ha, w tym 383 ha pól, 195 ha łąk, 88 ha pastwisk i nieużytków oraz 372 ha lasu. Posiadłość dworska miała wówczas (1880 r) 73 ha użytków rolnych w tym: 41 ha roli, 13 ha łąk i ogrodów, 15,5 ha pastwisk oraz 3,5 ha lasu. Nieurodzajna gleba oraz oddalenie od uczęszczanych szlaków komunikacyjnych były źródłem ubóstwa mieszkańców tej górskiej wsi. Dowodem mogą być nast. przykłady. Dochód parocha z 63 – hektarowego gospodarstwa oszacowano zaledwie na 59,9 złotych reńskich. Brak zbytu na drewno (z powodu bariery transportu) był przyczyną bardzo niskiej jego ceny np. 18 sągów w miejscu wyrębu kosztowało zaledwie 1,44 zł. reńskich.
W 1889 r. zwiększyła się powierzchnia gruntów dworskich do 550 ha. Do dworu stanowiącego własność Józefa, Emilii, Marii, Natalii i Aleksandra Miejskich należało wówczas 132,5 ha pola, 34,5 ha łąk, 0,6 ha ogrodu, 50,5 ha pastwisk, 328 ha lasu, 0,5 ha nieużytków, 0,6 ha parceli budowlanej oraz 1 karczma i 1 młyn.
W 1900 r. Łopienka liczyła 379 mieszkańców i była własnością Marii K. Wichańskiej. W owym czasie wieś należała do starostwa powiatowego powiatowego Lesku, sądu powiatowego i urzędu pocztowego Baligrodzie (14 km) oraz parafii łacińskiej w Wołkowi. W 10 lat później liczba mieszkańców zmalała o 4 osoby, a odległość do urzędu pocztowego w Cisnej do 8,5 km.
Wieś nawiedzały co pewien czas epidemie. Wiemy, iż w 1800 r. - zmarło na ospę 20 dzieci w wieku do 7 lat, w 1847 r. – 27 osób w różnym wieku, w 1915 r. – 45 osób na tyfus i koklusz (przyniesione przez żołnierzy armii rosyjskiej, w 1918 r. – 19 osób.
Podczas I wojny światowej i kampanii zimowej 1914/1915 r. wieś poniosła dotkliwe straty. W połowie stycznia 1915 r. i początkiem lutego przebiegała tędy m.in. przez Łopiennik linia frontu i doszło do krwawych walk. Epidemia tyfusu pochłonęła 45 osób.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę podczas spisu powszechnego w 1921 r. we wsi liczącej 47 domów mieszkało tylko 303 mieszkańców. W okresie międzywojennym rozwijała się ona powoli, a w okresie 18 lat liczba domów wzrosła o 6 tj. do 53 w roku 1938. Wzrastała także powoli liczba ludności z 303 mieszkańców w roku 1921 do 331 w roku 1930 i 376 w roku 1943. W okresie 22 lat odnotowano przyrost o 73 osoby.
W latach 1921 – 1939 w Łopience uprawiano głównie owies oraz tochę Zyta, pszenicy i jęczmienia. Powszechnie z owsa robiono mąkę na żarnach i pieczono chleb owsiany. Tutejsi mieszkańcy uprawiali dużo kapusty dostarczającej im podstawowych witamin. Hodowano także ogórki, tytoń, konopie i len. Z ziarna lnu i konopi produkowano olej, najczęściej w dwóch pobliskich olejarniach w Pradziejowej i w Dołżycy. Z włókna przędzono nici, wyrabiano płótno i szyto z niego odzież. Zimą wszystkie kobiety zajmowały się tkactwem.
Garnki gliniane do sporządzania strawy dostarczali do wsi handlarze – Żydzi z Baligrodu. Ubodzy wieśniacy płacili za nie szmatami i jajkami.
We wsi hodowano krowy, woły, konie, owce, kozy. Pasterze wiejscy wypasali je na stokach Korbami i Łopiennika nie budując szałasów podczas wypasu w pobliżu wsi. Bydło sprzedawano z reguły na targach w Baligrodzie.
Cerkiew w Łopience.
foto. I. Jóźwik.
|
Przeludnienie wsi i bezrobocie były przyczyną emigracji do pracy przy żniwach na Węgrzech (po południowej stronie Karpat) w zamian za zboże lub emigracji do Ameryki. Na Węgry wyszały z Bieszczadów latem grupy czapraków (10 chłopców i 1 dziewczyna do gotowania). Wracali jesienią rozradowani wioząc na wozach zboże, które pozwalało im i rodzinom na przezimowanie. Osoby wyjeżdżające do Ameryki wracały z gotówką budując nowe domy odmienne już od tradycyjnych chat wiejskich. Nie umieszczano już pod jednym dachem pomieszczeń dla zwierząt. W okresie międzywojennym we wsi powstały 4 takie nowe domy.
Wiemy, iż w latach 30-tych był we wsi miejscowy zespół 4 muzykantów (skrzypków). Nie było natomiast Cyganów.
Mieszkały też dwie rodziny żydowskie: Graubert (dzierżawcy dworu) i Lieber.
Znamienne wydaje się dziś przezwisko Jahwaky nadane dla mieszkańców kilku wsi: Terki, Polanek, Łopienki, Buka i Tyskowej.
W okresie międzywojennym wójtem wsi był Antoni Drozd piastujący tę godność w latach 1910 – 1939.
We wsi do 1930 r. nie było szkoły, a miejscowy proboszcz nauczył kilka osób podpisywać się i czytać. Założono ją dopiero po 1930 r. w budynku czytelni „Proświty” (w pobliżu cerkwi), gdzie zajmowała 1 salę, a uczniowie realizowali program szkoły 4-klasowej.
Drewniany budynek szkolny kryty blachą wzniesiono dopiero w 1936 r. i mieścił on równocześnie rolniczą spółdzielnię rusińską (kooperatywę). W szkole uczono po polsku używając podręczników polskich, a nauczycielami kolejno po roku byli: Józef Ziliński (spod Krakowa), Aniela Solon z Sanoka (zapisała się bardzo pozytywnie swoim zaangażowaniem w pamięci mieszkańców), Józef Mikicki powołany w 1939 r. do wojska i Markiewicz w okresie okupacji.
Aktywny proboszcz był organizatorem zycia kulturalnego i gospodarczego. Do wsi docierały czasopisma: „Plon”, „Pobudka”, Nedila”, „Komar”, :Narodna Sprawa”, „Wiek Sławy” i „Beskid”. Zbudowana po 1921 r. obok cerkwi czytelnia „Proświty”do 1936 r. mieściła rolniczą spółdzielnię rusińską (kooperatywę) i była miejscem spotkań mieszkańców.
Przed 1939 r. – wg planu wsi sporządzonego przez Mikołaja Papińczaka w Łopience mieszkało 58 rodzin (361 osób) o nazwiskach: Andruszkiewicz, Banit, Broniewycz, Dacko, Dołyniak, Dobrianśkyj, Domaraćkyj, Drozd, Fedczyk, ks. Habak Nykoła, Karabin, Kolińczak, Ławer, Małyniak, Midjanowśkyj, Mychałyk, Mychałyszyn, Nasinnyk, Nebora, Niżenkewicz, Papińczak, Sołtys, Stefanyk, Tarawskyj, Wosk, Zawytyk, oraz 3 rodziny żydowskie: Graubert Lejba i Ruchala (3), Gershon Jankiel i Rajzia (6), Lieber Mendel i Rajzia (4) liczące 13 osób).
W okresie okupacji (1939 – 1944) nowym wójtem wsi został Jurek Fedczyk piastujący tę funkcję do 1946 r. tj. deportacji na wschód.
W 1944 r. podczas przejścia frontu zginał Marcin Papińczak i spłonęły 2 domy.
Tuż po wyzwolenia – 9 IX 1944 r. - wskutek porozumienia zawartego między komunistycznym rządem USRR i rządem polskim PKWN Edwarda Osóbki – Morawskiego o przymusowej deportacji na wschód ludności rusińskiej obrządku wschodniego (unickiego) przygotowano listę 420 osób do wysiedlenia, lecz do maja 1945 r. akcji tej nie przeprowadzono.
Deportacje rozpoczęły się dopiero wiosną 1946 r. 3 V 1946 r. na Ukrainę wysiedlono 326 osób, w tym 60 rodzin i 7 samotnych osób. Podczas wysiedlania 2 osoby zostały zastrzelone przez wojsko: Maria Kolińczak i Jan Zawytyk na stawianie oporu. Zamieszanie wykorzystał wówczas jeden z chłopów Michał Lawer, który z zemsty zabił Jana Papińczaka i podpalił jego dom.
Cerkiew w Łopience.
foto. I. Jóźwik.
|
Z zachowanego w sanockim archiwum wykazu osób wysiedlonych do USRR z Łopienki ustalono nazwiska rodzin: Andruszkiewicz – 5, 3, 7, 3, 9, Babicz – 4, Babinczak – 6, Dacko – 4, Dobrzawski – 4, Dołyniak – 4, Fedczyk – 6, 5, 5, 6, 4, 6, 7, Hordanik – 10, Karabin – 6, Kolinczak – 4, 6, Kuńcykiewicz – 2, Lawer – 2, 5, Ławrowski – 3, Małyniak – 5, 5, 3, 4, Michajlik – 9, Michatyszyn – 7, Michonorski – 6, Midianowski – 5, Nasinnyk – 2, Nasinnik – 5, Nebora – 3, Netorcz – 5, Niżankiewicz – 6, 2, 8, 6, 3, 3, 7, Papinczak – 4, 7, 11, 3, 6, 9, Pyrarski – 7, Sołtys - 6, 2, Stefanik – 4, Wasinyk – 2, 7, Wowk – 5, 6, 5, Zawiłyk – 7,
Wysiedlono też 7 osób samotnych o nazwiskach: Dołyniak, Drozd, Kaczor, Kalinczak, Kałynczak, Kuzmir, Papinczak, Wasinnik.
a/ męskie: Jan – 35, Wasyl – 29, Michał – 27, Mikołaj – 15, Jarosław - 10, Marcin – 6, Włodzimierz, 4, Dmytro – 4, Piotr – 3, Stanisław – 3, Jurko – 3, Fedor – 3, Grzegorz – 2, Hryć – 2, Ilko – 2, Semko – 1, Józef – 1, Oleksa – 1, Szymon – 1, Daniło – 1, Onufry – 1, Antoni – 1.
b/ żeńskie: Anna – 41, Maria – 39, Katarzyna – 39, Pelagia – 12, Pazia – 9, Olga – 8, Rozalia – 5, Justyna – 4, Tekla – 3, Ksenia – 2, Ewa – 2, Danuta – 2, oraz po 1 Petrunia, Anastazja, Olenia, Walentyna, Celina, Eugenia, Barbara, Stefania.
W Aktach Gminy Cisna (sygn. 32) z lat 1944 – 1954 udało się odnaleźć 39 kart rodzinnych wsi Łopienka i ustalić następujących mieszkańców wsi (62 osób), pozostawionych w tej miejscowości po pierwszej deportacji na wschód. Były to rodziny pełne, matki z dziećmi, rodzeństwo bez rodziców i osoby samotne.
Oto nazwiska pozostawionych w Łopience rodzin: Banit Jan i Maria z 3 dzieci: Jan, Kościo, Aleksandra; rodzeństwo Banit Józef (23 lata) i Banit Anna (16 lat), Drozd Antoni i jego żona Pazia (były sołtys wsi z lat 1910 – 1939), Broniewicz Katarzyna z synem Bazylim (9 lat) i bratem Marcinem (33 lata) oraz babcią Pazią (61 lat), Domaracka Anna (96 lat), Domaracka Maria (66 lat) i 3 rodzeństwa Domaracki Michał (24 lat), brat Marcin (22 lata) i siostra Maria (16 lat); Fedczyk Mikołaj (74 lata) z żoną Ewą (68 lat) i córką Pazią (32 lata), siostry Fedczyk Justyna (19 lat) i Anna (18 lat), Gid Mikołaj (37 l) z żoną Pazią (35 l) i 2 synów: Jarosław 10 lat i Lubomir 8 lat, Maliniak Mikołaj (65 lat) z żoną Marią (56 lat) i córką Anną (12 lat), jego syn Maliniak Jan (30 lat) z żoną Marią (24 lata), rodzina Maliniaków (po rodzicach Janie i Justynie): bracia Piotr i Dmytro (56 lat), Bazyli (54 lata) i ich siostra Maria (41 lat); Nasinnik Grzegorz (54 lata) z żoną Pazią (42 lata) i 5 dzieci: Anna - 16 lat, Katarzyna – 12, Stefan – 9, Maria – 4, Danuta – 1; Palijczak Maria (34 lata) – córka sołtysa Antoniego Drozda z 2 dzieci: córkami Pazia – 9 lat i Aleksandrą – 4 lata; Papińczak Maria (45 lat) z domu Tarnowska z dziećmi bliźniakami: Marią i Bazylim (16 lat), rodzina Stefaników: Maria (65 lat), Pazia (27 lat), Maria (35 lat) z 3 synów: Bazyli – 13 lat, Michał – 10, Mikołaj – 3 lata oraz osoby samotne: Bryndza Grzegorz (54 lata), Doliniak Maria (30lat), Faranczak Katarzyna (37 lat), Midzianowski Michał (16 lat), Nebora Bazyli (8 lat), Papinczak Anna (30 lat), Ruśniak Anna (20 lat).
Do tej pory nie znalazłem dokumentów potwierdzających ich dalsze losy. Nie mam pewności, czy zostali objęci akcją „Wisła” i wysiedleni na tzw. ziemie odzyskane, bowiem nie figurują w wykazach miejscowości i osób deportowanych na zachód. Akta osób nie podlegających deportacji z gminy Cisna nie zawierają wykazu z Łopienki. Nie zawierają także wykazu rodzin mieszanych z Łopienki. Również Eugeniusz Misiło w swojej pracy Akcja „Wisła” Dokumenty w wykazie miejscowości objętych wysiedleniami w Akcji „Wisła” nie wymienia Łopienki. Być może kwestę tę wyjaśnią dalsze poszukiwania źródłowe.
Żyjący do dziś świadkowie tamtych wydarzeń małżeństwo Babicz z Cisnej oraz ze Stężnicy stanowczo twierdzą, iż podczas akcji „Wisła” wiosną 1947 r. pozostałych w Łopience mieszkańców oddział KBW wysiedlił na Ziemie Odzyskane.
W sprawozdaniu Rady Narodowej Gminy Cisna odnalazłem zapis tej treści: „Gmina Cisna miała w 1939 r. powyżej 6 tys mieszkańców, a po wysiedleniach w 1946 r. zostało125 osób zamieszkujących w Cisnej. Pozostałe gromady są kompletnie wyludnione z powodu wysiedlenia ludności do ZSRR i na Ziemie Odzyskane”.
Nie mam pewności, czy autor monografii gminy Cisna pisząc „W 1947 r. już w czasie akcji „Wisła” wysiedlono ostatnie 7 rodzin” ma na to dowody źródłowe, czy też opiera się na relacjach świadków. Prawdą natomiast jest jego dalsze stwierdzenie: „Pozostała natomiast cała nienaruszona zabudowa wsi z cerkwią, plebanią i zabudowaniami dworskimi”.
10 VII 1947 r. w opustoszałej wsi żołnierze polscy schwytali członka UPA Pawła Woźnicę z Zahoczwia (28 lat), którego wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie skazano na karę śmierci.
Opuszczone domy w Łopience były rozbierane systematycznie przez mieszkańców wsi okolicznych, którzy traktowali je jako darmowy materiał budowlany lub opałowy. W 1954 r. dopiero ktoś zerwał stosunkowo nową blachę z dachu cerkwi skazując świątynię na powolne niszczenie.
 Opis Łopienki w dziale "Miejscowości i noclegi".
Galeria Łopienki w dziale "Galerie tematyczne".
Strona 1 | 2 | 3 | 4 |
| Opracował: Stanisław Orłowski |
|
Mapy współczesne
