BUKOWIEC - SIANKI Wiedzie przez niegdyś niedostępne tereny osławionego worka bieszczadzkiego. Bez większych
problemów wyprowadza nas na punkt widokowy w okolicach Przeł. Użockiej. Nie trzeba już kluczyć,
przekradać się chyłkiem, jest zwyczajnie, a po ukraińskiej stronie widać, wcale nie dziką, ludną
wieś Sianki, ruchliwą szosę i linię kolejową. Czas przejścia ok. 3 h, powrót tą samą trasą.
Kłopot może sprawić dotarcie na trasę. bowiem najbliższy przystanek PKS znajduje się aż w
Stuposianach w odległości ok. 24 km. Posiadacze samochodu winni uiścić stosowną opłatę za wjazd
w punkcie kasowym u p. leśniczego A. Derwicha w Mucznem lub w Tarnawie Niżnej. Początek ścieżki
w Bukowcu przy parkingu. Jeśli dojechaliśmy tu własnym środkiem transportu, powinniśmy go na
parkingu pozostawić. Nie opodal rozwidlenie dróg i brama wjazdowa BdPN oraz zabudowania należące
do parku. N a rozwidleniu w lewo. pod górę. w węższą z dróg wiodącą w kierunku Beniowej. Stąd do
Beniowej 0:45 h
Beniowa - pociąg na Ukrainie foto: I. Jóźwik
BUKOWIEC Nie istniejąca wieś nad potokiem Bukowiec, dopływem Sanu. Pierwotnie istniała na tym
terenie wieś Ternowa (obecnie Tarnawa) należąca do rodu Temowskich. W 1533 r. kupili ją Kmitowie
i na części gruntów założyli Wieś Bukowiec, który wymieniany jest w dokumencie z 1580 r. W 1709
r. zniszczona przez Szwedów w czasie wojny północnej. W XIX w. powstały tu: potasznia, tartak
wodny i młyny wodne.
W latach 1907-30 Funkcjonowała kolejka wąskotorowa biegnąca doliną potoku Halicz.
W 1921 r. wieś liczyła 375 mieszkańców, w tym: 366 grekokatolików, 9 wyznania mojżeszowego. Tuż
przed II wojną światową wyznakowano niebieski szlak turystyczny biegnący od stacji Sokoliki
przez Bukowiec i Potasznię do Rozsypańca. Od 1944 r. teren pod kontrolą sowietów i UPA. W czerwcu
1946 r. wojsko polskie dokonało wysiedlenia miejscowej ludności na Ukrainę. Zabudowę spalono.
Akcja była przygotowana przez stronę sowiecką. W latach 80. dokonano "rekultywacji" terenu wsi
za pomocą ładunków wybuchowych.
Beniowa ocalała chrzcielnica ze zniszczonej cerkwi foto: I. Jóźwik
Zachowały się pozostałości dwóch cmentarzy: parafialnego (3 nagrobki) oraz z I wojny światowej
(12 mogił zbiorowych). Świerki okalające cmentarze wycięto w latach 80. Podmurówka cerkwi fil.
pw. Objawienia Pańskiego z 1824 r. Została ona spalona wraz z całą wsią w 1946 r. Na rozwidleniu
dróg do Beniowej i Sianek kadź żeliwna z dawnej potaszni, druga z nich znajduje się w miejscu
potasmi.
Miejscami przez las, a w większości przez rozległe łąki zbliżamy się do koryta Sanu i
podążamy równolegle do niego. Za rzeką widoczna linia kolejowa. Duże natężenie ruchu pociągów
koliduje z potocznymi wyobrażeniami o dzikości tych terenów. Cały czas idąc zniszczonym
asfaltem docieramy do terenów, na których rozciągała się niegdyś wieś Beniowa. Obecnie pozostał
po niej tylko cmentarz z kilkunastoma zachowanymi kamiennymi nagrobkami.
Schron w Negryłowie foto: I. Jóźwik
Na cmentarzu podmurówka cerkwi, w jej obrębie kamienna mensa i 3 żeliwne kute krzyże. Cmentarz
ma nowe ogrodzenie i bramę. Przed cmentarzem tablica informacyjna i drogowskaz ścieżki: Schron
BdPN n. Negrylowem - 0:30 h, Bukowiec - 0:45 h. Za Sanem widoczna wieżyczka strażnicza i ruiny
stacji kolejowej.
Po 1918 r. nowa granica oddzieliła polskie Bieszczady od południowych stoków Karpat, zrywając
tradycyjne więzi gospodarcze. Skończył się m.in. dochodowy handel węgierskim bydłem, co
przyczyniło się do zubożenia bieszczadzkiej wsi. Podupadła też wielka własność, majątki ziemskie
i folwarki jeden po drugim przechodziły w ręce żydowskich przeważnie przedsiębiorców,
zainteresowanych przede wszystkim eksploracją lasu, często prowadzoną w sposób rabunkowy.
W okresie międzywojennym we wsi znajdował się posterunek policji i straży granicznej. W latach
30. przez Beniową przebiegał niebieski szlak turystyczny wiodący z Sianek na Kińczyk Bukowski.
Droga do Sianek foto: I. Jóźwik
W czasie n wojny światowej wieś znalazła się pod okupacją niemiecką. W czerwcu 1946 r.
miejscowa ludność została wysiedlona na Ukrainę. Zabudowę spalono w 1946 i 1947 r. Po stronie
ukraińskiej w miejscach dawnych przysiółków Laski i Holinata mieszka ok. 100 osób. Po stronie
polskiej nie zachowała się żadna zabudowa. Ocalała część cmentarza z 13 nagrobkami i podmurówką
cerkwi parafialnej pw. św. Michała Archanioła wybudowanej w 1909 r. We wcześniejszej świątyni
miał ponoć ukryć swój poświęcany nóż bieszczadzki zbójnik Oleksza Dowbusz lub jego brat Iwan
żyjącym XV w. W centrum wsi kilkusetletnia lipa, nie opodal bacówka. Teren wsi był poddany
rekultywacji" za pomocą materiałów wybuchowych.
Stąd dalej na południe drogą leśną, którą po ok. 20 min docieramy do drogi asfaltowo-tłuczniowej
biegnącej z Bukowca do Sianek. Jest to droga, którą widzieliśmy na starcie naszej trasy.
Niebawem docieramy do schronu BdPN nad potokiem Negrylów. Tu w sezonie możliwość noclegu, po
wcześniejszym' . uzgodnieniu (najlepiej w leśniczówce w Mucznem). Drogowskaz przy schronie:
Beniowa - 0:30 h, Sianki cmentarz - 1:45 h.
Potok Niedzwiedzi foto: I. Jóźwik
Dalej dość monotonnie szeroką drogą leśną biegnącą
wśród drzewostanu świerkowego. Przydrożna tablica informuje nas o wydzielonym drzewostanie
nasiennym świerka. Naturalne świerczyny zajmują areal 22,5 ha. Warto wiedzieć, że zdecydowana
większość świerków rosnących na terenie ,worka' została tu sztucznie wprowadzona na przełomie
XIX i XX w. Sprowadzone z Sudetów i Alp gatunki na gruncie bieszczadzkim słabo się przyjęły, są
nieodporne na choroby i padają łupem korników. Przed włączeniem terenu ,worka' w skład BdPN
świerki te były bardzo intensywnie wycinane.
Drogowskaz (przy mostku): Schron BdPN n. Negrylowem - 0:40 h, Sianki cmentarz - 1:15 h. Mijamy
plac zwózkowy drewna, przekraczamy mostek na potoku i za chwilę przy schronie robotników leśnych
skręcamy z drogi w lewo na leśną ścieżkę. Tu drogowskaz ścieżki: Sianki cmentarz - 0:30 h,
Schron BdPn n. Negrylowem - 1:15 h.
Grobowiec Klary i Franciszka Stroińskich foto: I. Jóźwik
Szlak wiedzie głównie świerkowym lasem. Momentami widoki na wąski tu San i granicę polsko-
ukraińską. Wkrótce wchodzimy na tereny, na których rozciągała się niegdyś wieś Sianki i
docieramy do resztek dawnego cmentarza. Na cmentarzu nagrobek Klary i Franciszka Stroińskich,
zachowały się piaskowcowe płyty nagrobne i półkolista absyda za nimi. Poza tym widoczne ślady
licznych mogił i piaskowcowy obelisk wys. ok. 1 m. SIANKI Nieistniejąca wieś u źródeł Sanu, u stóp Przeł. Użockiej. Lokowana przed 1580 r. w kluczu dóbr zamku Sobień należącym do Kmitów. Pierwotnie nosiła nazwę Sańskie. Ponoć założenie wsi
odbyło się na gruntach formalnie należących do króla i działania Kmitów były nielegalne.
Według miejscowych legend w XVIIIw. działali tych okolicach słynny bieszczadzki zbójnik Ołeksza
Dowbusz i jego brat Iwan. Na północnym szczycie Opołonka znajduje się tzw. Skala Dowbusza.
Tuż za granicą mają znajdować się piwnice, w których zbójcy ukryli broń, złoto i beczki z winem.
Według podania otwierają się one na dźwięk dzwonów w Wielkanoc.
Widok na Sianki Ukraińskie foto: I. Jóźwik
W latach I904-06 wieś przecięła linia kolejowa wiodąca ze Lwowa przez Przeł. Użocką do Użgorodu i dalej
do Budapesztu. We wrześniu 1914 r. w rejonie Sianek i przeł. Użockiej toczyły się ciężkie walki
pomiędzy wojskami rosyjskimi i austriackimi. W składzie armii austriackiej znalazła się II
Sotnia Ukraińskich Strzelców Siczowych, która w ciężkich walkach o utrzymanie przełęczy
straciła wielu żołnierzy. Rosjanie przełamali austriacką obronę i zajęli Sianki oraz pobliski
Użok.
W czasie spisu w 1921 r. wieś liczyła 808 mieszkańców, W tym: 499 grekokatolików, 187
rzymskokatolików, 119 wyznania mojżeszowego i 4 innego. Dogodna komunikacja i wspaniałe walory
klimatyczne uczyniły z Sianek w krótkim czasie największy w okolicy ośrodek turystyczny. W
latach 30. w Siankach znajdowało się10 domów letniskowych, 6 pensjonatów, kwatery prywatne oraz
3 schroniska. Wieś licząca w 1937 r. ok. 1000 mieszkańców posiadała 2000 miejsc noclegowych.
Dla wygody turystów działało kilka restauracji, liczne sklepy, placówki kulturalne i obiekty
sportowe. Wokół wsi rozciągały się doskonałe tereny narciarskie. Do użytku narciarzy oddano w
1936 r.luksusowo wyposażone schronisko Przemyskiego Towarzystwa Narciarskiego. We wrześniu 1939
r. Sianki zostały przecięte granicą niemiecko-sowiecką poprowadzoną na Sanie. W tatach 1941-44
cała wieś znajdowała się pod okupacją niemiecką.
Ściezka rowerowa Bukowiec - Negryłów foto: I. Jóźwik
W wyniku walk w 1944 r. spłonęła większość zabudowy Sianek oraz zniszczona została linia
kolejowa. Do wiosny 1945 r. cała wieś była pod kontrolą sowiecką. Po wytyczeniu granicy
większość mieszkańców prawego brzegu Sanu sowieci wysiedlili w czasie trwania "sistiemy".
Mieszkańców lewego brzegu wysiedliło LWP w czerwcu 1946 r. Trafili oni w rejon Stanisławowa i
Tarnopola. Zabudowę po polskiej stronie spalono w 1946 i 1947 r. Po stronie ukraińskiej
zabudowania były stopniowo niszczone aż do lat 70., kiedy to wysadzona została kaplica dworska.
Obecnie mieszka tam ok. 200 osób. Ze starej zabudowy pozostał jedynie budynek stacyjny.
W latach 1990-92 po stronie ukraińskiej wybudowana została nowa cerkiew greckokatolicka pw. św.
Jerzego. Pomnik ku czci Ukraińskich Strzelców Siczowych wzniesiony w 1993 r.
San - granica Polsko Ukraińska w Siankach foto: B. Kowalczyk
Po stronie polskiej
cmentarz ze znanym turystom .grobem hrabiny., czyli grobowcem rodziny hrabiów Stroińskich -
Klary (zm. 186?) i Franciszka (zm. 1893). Stroińscy byli właścicielami Sianek od 1834r. do
1944r.
Na cmentarzu ślady podmurówki cerkwi fil. pw. św. Stefana z 1831 r. Została ona spalona w 1947 r.
Zachował się kuty żelazny krzyż z cerkwi. Drogowskaz: Schron BdPN n. Negrylowem - 1:45 h, Sianki
- 0:15 h. Dalej przez las świerkowy wąską ścieżką. Po drodze drogowskaz: punkt widokowy - 5 min.
Mniej więcej po tym czasie wychodzimy na otwartą przestrzeń, skąd widok na wschód na wieś Sianki
i stację kolejową. W pobliżu (ok. 300-400 m) linia kolejowa i droga wiodąca na przeł. Użocką
(853 m). Na dalszych planach pasma górskie na Ukrainie. Na zachodzie graniczny grzbiet z
kulminacją Kińczyka Bukowskiego (1251 m). Obok okop z czasów wojny. Zakaz wstępu za słup
informacyjny BdPN. Drogowskaz: Sianki cmentarz - 0:15 h, Schron BdPN - 2 b, Beniowa - 2:30 h,
Bukowiec - 3h
Źródło: "Przewodnik Bieszczady" Tomasz Darmochwał Agencja TD Wydawnictwa Turystyczne
)
