 Przystanek 1A. Pomnik poety Jerzego Harasymowicza (872 m n.p.m.)
|
Pomnik Harysymowicza.
foto. I. Jóźwik.
|
Na Przełęczy Wyżnej, przy szlaku biegnącym na Połoninę Wetlińską, stoją połączone z sobą bloki skalne - pomnik poświęcony Jerzemu Harasymowiczowi. Był On z Bieszczadami szczególnie związany i pisał piękne wiersze. Zmarł 18 IX 1999 r. Zgodnie z życzeniem poety prochy jego zostały rozsypane nad Bieszczadami. Twórcy pomnika umieścili na tablicach strofę wiersza śpiewanego przy wszystkich ogniskach.
W górach jest wszystko co kocham
i wszystkie wiersze są w bukach
Zawsze kiedy tam wracam
biorą mnie klony za wnuka
Rosnące opodal stare jesiony wyznaczają miejsca dawnych siedzib ludzkich, podobnie jak łan chabrów miękkowłosych. Naturalne stanowiska tej wschodniokarpackiej rośliny spotykamy w ziołoroślach połoninowych. W dolinach była ona uprawiana w ogródkach i na cmentarzach jako roślina ozdobna. Zwróćmy także uwagę na rośliny charakterystyczne dla łąk, taki jak: dziurawiec czteroboczny, krwawnik pospolity, dzwonek rozpierzchły, chaber łąkowy, złocień właściwy. Dziurawiec i krwawnik należą do najdawniej stosowanych w medycynie ludowej roślin zielarskich.
| Przystanek 2A. Drzewostan świerkowo-modrzewiowy na gruntach porolnych (920 m n.p.m.)
|
Las.
foto. J. Grzech.
|
Po lewej stronie ścieżki ciągnie się drzewostan świerkowo-modrzewiowy. Rośnie on na gruntach porolnych, pozostałych po opuszczonej wsi. Wysadzano na nich świerka, modrzewia i sosnę, które jako przedplon miały przygotować glebę i ochronić przed czynnikami atmosferycznymi docelowe gatunki drzew przyszłego lasu bukowego. Aby stworzyć warunki do odnowienia się docelowych gatunków lasu bukowego, należy zwarte młodniki rozrzedzić. W przyszłości wykonywane będą tu zabiegi ochrony czynnej, zmierzające do przebudowy drzewostanu, w celu uzyskania naturalnego składu gatunkowego i właściwej struktury.
Modrzew i świerk spełniają ważną rolę w życiu zwierząt. Łyko tych drzew jest nierzadko pokarmem niedźwiedzia brunatnego, a zwarty okap koron chroni przed wiatrem i deszczem barłóg - miejsce dziennego spoczynku niedźwiedzia. Ponadto wiosną, kiedy buki są jeszcze nie ulistnione, wiele gatunków ptaków może przystąpić do lęgów w zielonych przez cały rok świerkach. Drzewostany iglaste chętnie zasiedla sójka i orzechówka, a z małych wróblowych - krzyżodziób świerkowy, sikory (bogatka i czubatka), kos, śpiewak, zięba, kapturka, piecuszek oraz najmniejsze ptaki naszego kraju - mysikrólik, zniczek i strzyżyk.
Z lasami świerkowo-modrzewiowymi szczególnie związany jest krzyżodziób świerkowy. Masywny, skrzyżowany na czubku dziób umożliwia mu zdobywanie pokarmu wyłącznie w postaci nasion ukrytych w szyszkach. Dostępność pokarmu przez cały rok sprawia, że krzyżodziób może przystępować do lęgów o każdej porze roku. Natomiast mysikrólik i zniczek polują na owady i pająki, wspinając się po cienkich gałązkach, na których nie utrzymałby się inny ptak. Są to ptaki trudne do obserwacji ze względu na wielkość (długość ciała 9 cm) i skryty tryb życia w koronach drzew iglastych.
| Przystanek 3A. Łąka mietlic owa i pastwisko bliźniczkowe (psiara) - flora i fauna łąk (920 m n.p.m.)
|
Łąki na Przeł Wyżnej.
foto. J. Grzech.
|
Łąka mietlicowa przechodząca bliżej lasu w pastwisko bliźniczkowe (tzw. psiarę) to typowe zespoły ukształtowane w wyniku tradycyjnej gospodarki człowieka na obszarach po wykarczowanych lub wypalonych, kilka stuleci temu, lasach dolnoreglowych.
Łąka mietlicowa to pozostałość po dawnych łąkach kośnych. Z traw panuje tutaj mietlica pospolita i kłosówka miękka, a szczególnie obficie rośnie śmiałek darniowy, wiechlina Chaixa, chaber łąkowy, dziurawiec czteroboczny i przywrotniki. Występuje również goździk skupiony, złocień właściwy i kilka gatunków storczyków.
Natomiast pastwiska bliźniczkowe powstały na skutek intensywnego uźytkowania gruntów jako pastwisk bez ich nawoźenia. Oprócz charakterystycznego gatunku trawy - bliźniczki psiej trawki - dużą rolę odgrywa borówka czarna i luźno rozproszone jałowce. Można tu zaobserwować goryczkę trojeściową, chabra łąkowego i dziewięćsiła bezłodygowego.
Bogactwo flory bieszczadzkich łąk i pastwisk ma swoje odzwierciedlenie w licznym występowaniu owadów, zwłaszcza motyli.
Do motyli dziennych najczęściej obserwowanych na łąkach należą rusałki: pawik,pokrzywnik i admirał. Odwiedzają wiosenne kwiaty już w pierwsze ciepłe dni kwietnia. Rośliną żywicielską gąsienic rusałek jest najczęściej pokrzywa. Dorosłe motyle zimują na strychach, poddaszach, w różnych szczelinach i starych stogach siana.
Inną równie ciekawą grupą motyli są zawisaki. Te nocne motyle, by zdobyć nektar, zawisają, podobnie jak koliber nad kwiatem, i długą ssawką sięgają w głąb kielicha. Od maja do sierpnia w ciepłe wieczory możemy obserwować zmrocznika przytuliaka, zmrocznika gładyszka i fruczaka gołąbka. Roślinami żywicielskimi gąsienic tych motyli sąprzytulie, niecierpki i wierzbówka kiprzyca. Zimę spędzają pod ziemią w postaci poczwarki.
Psiara z trawami i borówczyskami, zarastająca jałowcem, brzozą brodawkowatą, świerkami, bukiem oraz olszą zieloną stwarza dogodne warunki bytowania wielu gatunkom ptaków.
Wśród nich występują pokląskwa i derkacz - charakterystyczne ptaki terenów otwartych. Budują one gniazda na ziemi, pod osłoną traw, wśród których polują na owady. Pokląskwę łatwo obserwować - często przesiaduje na niskich krzewach i uschniętych łodygach ostów. Derkacza łatwiej usłyszeć. W ciepłe, wiosenne wieczory intensywne "der, der" roznosi się na odległość kilku kilometrów. Również na ziemi, w dołku pod nawisem traw, buduje gniazdo świergotek drzewny - ptak strefy przejściowej między lasem a łąką. Śpiewa, wzlatując stromo z wysokiej gałęzi, po czym z rozpostartymi skrzydłami, niczym na spadochronie, opada w to samo miejsce lub na sąsiednie drzewo.
W takim półotwartym środowisku możemy też spotkać ptaki leśne - raniuszka i gila. Jałowce, świerczki i brzozy doskonale ukryją gniazda. Raniuszek buduje kuliste gniazdo z mchów i porostów. W wyściółce może być nawet do 2000 piórek. Gniazdo gila to czarka z suchych gałązek świerka, korzonków, włosia i mchu.
Z łąk roztacza się panorama na najwyższe bieszczadzkie pasma górskie. Patrząc w kierunku południowo-wschodnim, widzimy fragment Połoniny Caryńskiej (1245 m n.p.m.), a dalej rozpościera się Szeroki Wierch (1315 m n.p.m.), Tamica (1346 m n.p.m.), Rozsypaniec (1280 m n.p.m.), a u ich podnóża dolina Wołosatki. Przy doskonałej pogodzie, już po stronie ukraińskiej możemy zobaczyć Połoninę Równą (1482 m n.p.m.) i Pikuja (1404 m n.p.m.). Patrząc na południe, zobaczymy Małą Rawkę (1271 m n.p.m.) i Wielką Rawkę (1304 m n.p.m.), a dalej pasmo graniczne.
| Przystanek 4A. Zwierzęta lasu bukowego (980 m n.p.m.)
|
Las bukowy.
foto. I. Jóźwik.
|
Znajdujemy się w lesie bukowym, w którym obserwujemy ślady gospodarki człowieka. Mimo iż las zachował naturalny skład gatunkowy, charakterystyczny dla dolnoreglowego lasu bukowego, zmieniła się jego struktura wiekowa. Jest to las gdzie dominują drzewa młode i w średnim wieku, z luźno rozrzuconymi starymi bukami. Często widzimy fragmenty pni ściętych drzew, które opanowane są przez grzyby i bezkręgowce żyjące w martwym drewnie. Jednakże tak zróżnicowany drzewostan stanowi ostoję dla wielu gatunków zwierząt.
Nieliczne stare buki to prawdziwy labirynt dziupli, pęknięć i zagłębień, a zarazem środowisko wielu gatunków owadów, dlatego tak chętnie zasiedlają je dziuplaki - sikory, muchołówki, pełzacze, kowaliki, dzięcioły i sowy oraz niektóre ssaki drapieżne.
Jeżeli będziemy zachowywać się cicho, to na pniach buków zobaczymy kowalika i pełzacza leśnego, które nie strudzenie poszukują owadów w zakamarkach kory. Pełzacz rozpoczyna przeszukiwanie pnia drzewa od dołu i spiralnie przemieszcza się ku górze, po czym przenosi się na kolejne pnie. Kowalik obszukuje pnie i gałęzie nierzadko poruszając się głową w dół. Odłupuje kawałki kory i rozkuwa próchno.
Wiosną możemy usłyszeć bębnienie największego dzięcioła polskich lasów - dzięcioła czarnego. Bębni z zawrotną szybkością do 35 uderzeń w ciągu 2 sekund. Matowo czarny z czerwoną czapeczką na głowie jest łatwy do rozpoznania. W charakterystycznym falistym locie wydaje serię okrzyków "krrii, krrii, krrii". Dzięcioł czarny szuka larw owadów drążących drewno i mrówek w zbutwiałych pniakach i na ziemi.
Do ptasich mieszkańców lasu bukowego, prowadzących nocny tryb życia, należy puszczyk i puszczyk uralski. Obydwa gatunki zasiedlają dziuple, ale puszczyk uralski może również gnieżdzić się w niszy złamanego drzewa lub w gnieździe ptaka drapieżnego. Przystępują one do lęgów na przełomie marca i kwietnia. Można wtedy wieczorem lub nocą usłyszeć łagodne pohukiwanie - pu-uu puhuu puszczyka lub głuche, szczekające - wuhuo-wuho puszczyka uralskiego słyszalne na odległość nawet 2 km. Puszczyki polują głównie na gryzonie, płazy i owady. Spełniają zatem ważną rolę w ekosystemie leśnym, regulując ich liczebność.
Drobne wróblowe oraz dzięcioły i sowy mają w lesie naturalnych wrogów. Należy do nich gronostaj i kuna leśna. Gronostaj przeszukuje głównie dno lasu i powalone pnie. Poluje na gryzonie i ptaki. Jego łupem może paść zarówno nornica, jak i żerujący kowalik, sikora lub drozd. Natomiast kuna leśna jest nadrzewnym drapieżnikiem. Doskonale wspina się i skacze po gałęziach. Potrafi upolować wiewiórkę lub śpiącego w dziupli puszczyka.
| Przystanek 5A. Flora lasu bukowego (1035 m n.p.m.) |
Las bukowy.
foto. I. Jóźwik.
|
W Bieszczadach najbardziej rozpowszechniony jest zespół buczyny karpackiej. Zmienność warunków siedliskowych różnicuje go na kilka podzespołów o różnym składzie gatunkowym runa. Dominującym gatunkiem w drzewostanie jest buk zwyczajny. Łatwo go rozpoznać po gładkiej, srebrzystoszarej korze. W domieszce występuje jawor o charakterystycznej łuszczącej się korze i dłoniastoklapowanych liściach. Warstwa krzewów jest zazwyczaj słabo rozwinięta i składa się podrostu wyżej wymienionych drzew.
Ponieważ w drzewostanie występuje duże zwarcie koron, rośliny runa zakwitają głównie wczesną wiosną, przed ulistnieniem się buka. W kwietniu jako pierwsze pojawiają się żywce gruczołowate, kopytniki pospolite oraz zawilce gajowe. W maju, kiedy ulistnienie jest już rozwinięte, ale ażurowe, jasnozielone, młode liście wpuszczają w dno lasu nieco światła, zakwita żywokost sercowaty, marzanka wonna, czworolist pospolity, żywiec cebulkowy i bluszczyk orzęsiony. Latem na kamienistym zboczu zakwita rozchodnik karpacki, a w miejscach prześwietlonych wierzbownica górska, malina właściwa i jeżyna gruczołowata. Występujątu również paprocie, takie jak: nerecznica szerokolistna, nerecznica samcza, nerecznica mocna i nerecznica krótkoostna.
| Przystanek 6A. Żyzna buczyna karpacka z czosnkiem niedźwiedzim (1070 m n.p.m.)
|
Buczyna karpacka z czosnkiem niedźwiedzim rozwija się głównie na żyznych i głębokich glebach, w miejscach gdzie spływająca ze zbocza woda nanosi substancje organiczne. Rzadziej tworzy smugi wzdłuż niewielkich cieków wodnych. Drzewostan tworzy buk zwyczajny ze znacznym udziałem
jaworu. Wiosną w bujnym runie niepodzielnie panuje czosnek niedźwiedzi. Mniej licznie występują tu: żywokost sercowaty i żywiec gruczołowaty oraz można spotkać wilgociolubną śledziennicę skrętolistną, świerząbka orzęsionego i kokorycz pustą.
Czosnek niedźwiedzi należy do roślin, które łatwo rozpoznać. Duże, szeroko lancetowate liście tworzą wczesną wiosną intensywnie zielone płaty. Liście roztarte w palcach wydzielają bardzo intensywny zapach czosnku. Kwitnie na przełomie kwietnia i maja, wykształcając śnieżnobiały, baldachowaty kwiatostan na długiej, kanciastej łodydze.
Strona 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|
