Wędrując drogą z Wołosatego w stronę Rozsypańca, a następnie połoninami Halicza, Kopy Bukowskiej i Krzemienia, oprócz podziwiania wspaniałych bieszczadzkich widoków można również zbliżyć się do przyrody, poznać liczne gatunki roślin i zwierząt, zidentyfikować zbiorowiska roślinne, gleby, skały i minerały oraz zrozumieć typowe procesy ekologiczne i geomorfologiczne zachodzące w ekosystemach Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Wodkrywaniu tajemnic przyrody pomoże nam ta niewielka książeczka, którą zabierzemy na wędrówkę.
Trasa ścieżki.
|
Połonina Bukowska.
foto. I. Jóźwik.
|
Parki narodowe powinny obejmować ochroną obszary o wybitnych walorach przyrodniczych, które wyłączone są z użytkowania gospodarczego.
Dlaczego w parkach narodowych różne kompleksy otacza się ochroną ścisłą, czynną lub krajobrazową?
Ochroną ścisłą powinny być objęte obszary, na których przeważają ekosystemy o charakterze naturalnym lub te, na których przebiegają spontaniczne procesy wtórnej sukcesji.
Kompleksy z dominacją walorów o charakterze półnaturalnym, jak łąki, pastwiska, ziołorośla, szuwary, torfowiska oraz obszary z przewagą sztucznych drzewostanów powinny podlegać ochronie czynnej, a wykonywane tu zabiegi ochronne mająna celu przeciwdziałanie wtórnej sukcesji lub kierunkową przebudowę składu gatunkowego i struktury zmienionych ekosystemów.
Ochronę krajobrazową wprowadza się na terenach, które wchodzą w obszar parku jako własność obca, a ich właściciel jest najczęściej zainteresowany gospodarczym użytkowaniem terenu.
Plan ochrony parku dla wszystkich stref ochrony wyznacza odpowiednie ograniczenia i zadania ochronne.
Zapoznajmy się z mapą ścieżki. Dolina dawnej wsi Wołosate, którą pozostawiliśmy za sobą, to kompleks objęty ochroną częściową, gdzie wykonywane są zróżnicowane zabiegi ochrony czynnej. Ścieżka przyrodnicza, której zwiedzanie rozpoczynamy, prowadzi przez tereny objęte ochroną ścisłą. W celu eliminowania i ograniczania antropopresji niezbędny jest tu nadzór nad ruchem turystycznym oraz stosowanie zabiegów konserwujących i regenerujących otoczenie przyrodnicze szlaków.
Ścieżka przyrodnicza prowadzi przez dolnoreglowe lasy, a następnie poprzez strefę górnej granicy lasu przechodzi w kompleks subalpejskiego piętra połonin. Wędrując połoninami Rozsypańca, Halicza, Kopy Bukowskiej i Krzemienia możemy poznać liczne ciekawostki ze świata przyrody i podziwiać wspaniałe krajobrazy. Poznanie 28 przystanków ścieżki zajmie ok. 4 godziny, a powrót od 26 przystanku do Wołosatego przez Tarnicę - ok. 2 godziny, zaś do Ustrzyk Górnych przez Szeroki Wierch - ok. 3 godziny.
 Przystanek 2. Przełęcze i szlaki dawnych pasterzy (800 m n.p.m.) |
Rozsypaniec.
foto. I. Jóźwik.
|
Idąc leśną drogą otoczoną gęstym lasem trudno sobie wyobrazić, że spora część naszej leśnej wędrówki prowadzi przez tereny, gdzie pół wieku temu dominowały zbiorowiska nieleśne,. głównie pastwiska, wśród których rosły pojedyncze drzewa lub ich kępy. Przez przełęcze Beskid i Bukowską, wzdłuż doliny Wołosatki, prowadziły szlaki związane z przepędem bydła.
Dzisiaj teren ten porastają lasy z dominacją olchy szarej oraz z domieszkąjaworu, topoli osiki oraz podsadzanych świerków i jodeł. Spotykamy tu dość stare buki o oryginalnych, powykręcanych pniach i konarach, ukształtowanych przez spasające je tu często zwierzęta gospodarskie.
Dawne szlaki prowadzące przez przełęcze ułatwiały kontakty pomiędzy licznie zamieszkałymi wsiami: Wołosatym i Ustrzykami Górnymi a wsiami występującymi za Beskidem - Stużicą, Lubnią, Kostriną, Stawniem, Wierchowiną Bystrą, Wołosianką, Użokiem. Tędy odbywał się redyk na połoniny, a także przepędzano bydło na targi do Turki. Dzisiaj po polskiej stronie duże wsie nie istnieją, a w ich miejsce powróciła przyroda. Obszary w rejonie dawnych szlaków pasterskich spełniają nową, ważną dla przyrody funkcję. Przebiegają tu korytarze ekologiczne zapewniające swobodną migrację zwierząt puszczańskich pomiędzy leśnymi kompleksami tzw. pasma granicznego (Wołkowe Berdo, Beskid Wołosacki, Mała i Wielka Semenowa, Wielka i Mała Rawka, Puszcza Bukowa u źródeł Solinki) a kompleksami leśnymi w zlewniach potoków: Wołosatka, Zgniły, Terebowiec, Roztoka, Halicz, Negrylów, Niedźwiedzi.
Realizacja projektowanego przejścia granicznego przez przełęcz Beskid spowodowałaby powstanie bariery ekologicznej rozcinającej wspomniane korytarze, godziłaby w istotny sposób w system ochrony przyjęty w planie ochrony BdPN.
Idąc ścieżką w pobliżu płatów zespołu olszynki karpackiej, znajdujących się na terasach aluwialnych, zwróćmy uwagę na niektóre rośliny, np. miesiącznicę trwałą, wiązówkę błotną i ostrożenia warzywnego. Pośród nich późnym latem można zaobserwować fioletowe kwiaty endemicznego tojadu wschodniokarpackiego. Widoczne na stokach laski olchowe z domieszką świerka, buka i jaworu to sukcesyjne stadia, które w przyszłości przekształcą się w buczynę karpacką.
| Przystanek 3. Potok górski i olszynka karpacka (800 m n.p.m.) |
Potok górski.
foto. I. Jóźwik.
|
Potoki w obszarach górskich są bardzo ważnym czynnikiem ksztahującym rzeźbę swojej zlewni. Płynąca szybko po stromych zboczach woda "wycina" w'podłożu koryto i przenosi oderwane okruchy skalne w niższe położenia. Taka działalność wody, polegająca na pogłębianiu i poszerzaniu koryta, nazywana jest erozją. Przenoszone przez szybko płynącą wodę okruchy skalne są zróżnicowane pod względem wielkości, ksztahu i rodzaju skał. Dlatego też w różny sposób transportowane są przez wodę. Największe z nich przesuwane są lub toczone po dnie, a nieco mniejsze, unoszone ponad dnem, wykonują często krótkie skoki (tzw. saltacja). Natomiast najmniejsze ziarna są unoszone wysoko ponad dnem i przenoszone naj dalej. Niezależnie jednak od sposobu przenoszenia okruchy skalne poddane są podczas transportu procesowi rozdrabniania, co prowadzi do stopniowego zaokrąglania ich kształtów. Taki proces nazywa się "dojrzewaniem" i prowadzi do powstania otoczaków. Otoczak po uzyskaniu "dojrzałości" (czyli zaokrągleniu) nie zmienia więcej swojego ksztahu, tylko rozmiary.
Znajdujemy się w miejscu, w którym woda płynąc wolniej stopniowo osadza transportowany materiał. Dzięki temu na usypanym w pobliżu kamieńcu możemy obejrzeć z jakich skał zbudowana jest górna część zlewni Wołosatki.
Spróbujmy odszukać otoczaki zbudowane z piaskowców, a czasami również ze zlepieńców. Gdzieniegdzie w piaskowcu występują białe żyły lub "oczka" kalcytu (węglanu wapnia) lub drobne kryształy łyszczyków (mik). Na kamieńcu raczej nie odnajdziemy skał mało odpornych na niszczenie. Do takich należą np. łupki, które dosyć szybko w transporcie rozkruszają się do bardzo drobnych cząstek ilastych.
Ekosystem potoku górskiego, przepływającego przez zacienioną dolinę, charakteryzuje się specyficznymi warunkami. Woda jest tu zimna, dobrze natleniona i rwąca. Materia organiczna dostarczana jest z zewnątrz, szczególnie w postaci opadających liści, lub ze zboczy wraz ze spływem powierzchniowym. Zwierzęta, które żyją w takich warunkach, wykształciły szereg przystosowań ekologicznych, jak np. ciało kształtu opływowego i spłaszczonego grzbieto-brzusznie, często wyposażone w odnóża albo w przylgi. Większość organizmów przebywa w strefie dna potoku lub w zatoczkach przy brzegu, a więc w tych miejscach, gdzie woda płynie naj wolniej i gdzie licznie gromadzi się butwiejąca materia organiczna. Najłatwiej jest zaobserwować larwy chruścików, jętek i widelnic oraz kiełże.
Kamieniste łachy nie są naj lepszymi siedliskami dla rozwoju roślin. Powtarzające się często okresowe zalewy powodują nanoszenie gleby i materiału skalnego, i przysypywanie roślin lub wymywanie ich korzeni przez wodę. W takich warunkach pojawiają się więc jedynie takie rośliny, które szybko rosną i wytwarzają długie rozłogi oraz łatwo ukorzeniające się pędy, a ich nasiona przystosowane są do dalekich wędrówek. Najczęściej na kamieńcu zaobserwujemy lepiężniki: wyłysiałe i różowe. Wczesną wiosną wystarczy spojrzeć na barwę kwiatostanów, by bezbłędnie rozpoznać gatunek. Latem natomiast jedynie dokładne przyjrzenie się liściom pomoże nam je odróżnić.
Terasy potoku porasta olszynka karpacka - zespół roślinny występujący na madach właściwych wykształcających się nad potokami. Są to siedliska żyzne i uwilgocone, co przesądza o wysokiej różnorodności gatunkowej. W warstwie drzew dommuje olsza szara, a w domieszce spotyka się jawora, topolę osikę, wierzbę kruchą. Wśród licznych roślin runa łęgowego rosną tu niektóre interesujące gatunki zielne, jak: tojad wschodniokarpacki i mołdawski, miesiącznica trwała, a na stromych brzegach potoku - modrzyk górski, omieg górski i parzydło leśne.
W ekosystemie olszynki karpackiej występują zwierzęta, które wymagają wilgotniejszych siedlisk. Spotkamy tu różne gatunki ślimaków, np. zaroślowe, winniczka, wstężyka oraz pomrowa błękitnego. Mamy też możliwość zaobserwowania zwierząt, które znajdują tu swoje pożywienie. Często na okazałych liściach lepiężników występują chrząszcze należące do rodziny ryjkowców - rozpucze lepiężnikowce. W wilgotnych i ocienionych miejscach żerują salamandry plamiste. Wśród korzeni podmytych przez potok drzew gnieżdżą się chętnie strzyżyki, a pod nawisami brzegów i w szczelinach skalnych - pluszcze.
Strona 1 | 2 | 3 | 4 |
|
