PRZEMYŚL.
Wyciąg czynny (aktu. 07.01)
-12°, śnieg: 60/70cm, warunki: dobre
KICZERA PUŁAWY.
Wyciąg czynny (aktu. 04.01)
-7°, śnieg: 40cm, warunki: b. dobre
Autorzy serwisu nie odpowiadają za rzetelność danych dostarczonych przez gestorów wyciągów, informację o warunkach na stokach staramy się na bieżąco aktualizować.
Przystanek 12. Zbiorowisko z mozgą trzcinowatą (1120 m n.p.m.)
Mozga trzcinowata to gatunek rozpowszechniony w niższych położeniach. Na bieszczadzkich połoninach jest obserwowany od ok. dwudziestu lat. Pojedyncze kępy zaczęły pojawiać się w niektórych płatach zbiorowisk ziołoroślowych i w młakach połoninowych. Po kilkunastu latach powstawały tam łany prawie jednogatunkowego zbiorowiska mozgi trzcinowatej. Istnieje obawa, iż ten ekspansywny gatunek może przyczyniać się do zaniku cennych zbiorowisk młak i ziołorośli przy źródliskach i wysiękach wodnych.
Nieco wyżej, w pobliżu ścieżki, rosną interesujące i rzadkie gatunki roślin, jak: pszeniec biały - endemit wschodniokarpacki, lilia złotogłów - rzadki gatunek chroniony oraz wężymord różowy - gatunek wschodniokarpacki. W tej okolicy znajduje się również stanowisko bardzo rzadkiej i zagrożonej rośliny -arniki górskiej.
Przystanek 13. Górna granica lasu (1150-1200 m n.p.m.)
Górna granica lasu.
foto. I. Jóźwik.
Górna granica lasu jest linią umowną, poniżej której przeważają zbiorowiska o leśnym charakterze, zaś powyżej - subalpejskie zbiorowiska nieleśne. W przypadku Bieszczadów, gdzie nie wykształca się górnoreglowy bór świerkowy, górną granicę lasu wyznaczają krzywulcowe zbiorowiska leśne z dominacją buka zwyczajnego i domieszką jaworu, jarzębiny lub olszy zielonej. Wykształcające się powyżej górnej granicy lasu zbiorowiska krzewiaste zaliczane są już do zbiorowisk połoninowych. Przeważają w nich: jarząb pospolity w odmianie wysokogórskiej, wierzba śląska i olsza zielona, natomiast karłowate buki i jawory pojawiają się tu w domieszce, najczęściej bliżej granicy lasu.
Górna granica lasu w zależności od ekspozycji i formy terenu lokuje się na wysokości od 1150 m do ok.1200 m n.p.m., a najlepiej wyznacza ją przebieg izotermy rocznej ,+2 C". Wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza klimat staje się coraz bardziej surowy. Niskie temperatury hamują wzrost i rozwój gatunków lasotwórczych - buka zwyczajnego i jaworu, w efekcie czego drzewa te przyjmują powykręcane, karłowate kształty.
Powyżej górnej granicy lasu rozciąga się subalpejskie piętro zwane w Bieszczadach połoninami. W obrębie tego piętra można wyróżnić trzy strefy pionowego zróżnicowania zbiorowisk.
A. Strefa występowania zbiorowisk alpejskich. Obejmuje ona małe powierzchnie na najwyższych szczytach i grzbietach, gdzie o surowych warunkach klimatycznych przesądza nie tylko wysokość bezwzględna, ale również tzw. efekt wierzchołkowy. Występują tu zbiorowiska i fragmenty zbiorowisk o charakterze alpejskim, zaliczane do grupy najrzadszych i najsilniej zagrożonych zbiorowisk w Bieszczadzkim Parku Narodowym. Są to murawy z kostrzewą niską i pięciornikiem złotym, połoninowe bażyniska z bażyną obupłciową, połoninowe borówczyska z kostrzewą niską oraz różnego typu zbiorowiska półek i szczelin skalnych.
B. Strefa subalpejskich traworośli, ziołorośli, borówczysk. Zajmuje ona zbocza poniżej strefy występowania zbiorowisk alpejskich, opadające do strefy subalpejskich zbiorowisk zaroślowych. Przeważają tu zbiorowiska traworoślowe, głównie traworośla z trzcinnikiem leśnym, wiechlinowo-śmiałkowe i z trzcinnikiem orzęsionym oraz różnego typu borówczyska połoninowe. Mniejsze powierzchnie zajmująziołorośla i młaki połoninowe.
C. Strefa subalpejskich zbiorowisk zaroślowych. Zajmuje ona zbocza połonin, rozciągające się powyżej górnej granicy lasu, do wysokości ok. 1250 m n.p.m. Dzisiaj panują tu zbiorowiska typowe dla strefy B, co ma związek z wycięciem krzewów przez dawnych pasterzy. Aktualnie obserwuje się dość dynamiczne procesy wtórnej sukcesji, zmierzające do odtworzenia zbiorowisk krzewiastych. Odtwarzające się zbiorowiska krzewiaste różnią się udziałem gatunków budujących warstwę krzewów, tj. jarząbu pospolitego w odmianie wysokogórskiej, wierzby śląskiej lub wschodniokarpackiej olszy zielonej, oraz charakterystycznymi kombinacjami gatunków runa.
Przystanek 15. Ostańce piaskowcowe na grzbietach połonin i rumowiska skalne (1200 m n.p.m.)
Rumowiska.
foto. P. Markiewicz.
Bieszczady należą do gór fałdowych, zbudowanych ze skał o różnej odporności na niszczenie. Długie grzbiety w pobliżu nas, ciągnące się równolegle z północnego zachodu na południowy wschód, utworzone są w obrębie wychodni odpornych piaskowców ciśniańskich. Natomiast obniżenia dolinne wykształciły się w obrębie skał piaskowcowo-łupkowych oraz spękań i uskoków tektonicznych. W obrębie grzbietów górskich charakterystyczną cechą jest występowanie skalnych wychodni, tzw. ostańców, zbudowanych z najtwardszych piaskowców. Wędrując ścieżką w kierunku Krzemienia będziemy mogli zaobserwować dużą różnorodność ich form, uwarunkowaną zmiennymi właściwościami skał (litologią).Jedna z takich form występuje w pobliżu ścieżki i dzięki temu możemy przyjrzeć się, jak wyglądają te twarde skały. Piaskowce otryckie są barwy szarej, na ogół średnio i gruboziarniste. Na ich powierzchni licznie występują porosty naskalne o plesze skorupiastej.
Przystanek 16. Połoninowe bliźniczyska (1220 m n.p.m.)
Widok na stronę ukraińską.
foto. J. Grzech.
Niewielki płat wschodniokarpackiego bliźniczyska połoninowego, z bliźniczką psią trawką, pięciornikiem kurzym zielem i prosienicznikiem jednogłówkowym, to pozostałość po rozległych w przeszłości pastwiskach.
Po ustaniu wypasu większość połoninowych pastwisk ulegała szybko wtórnej sukcesji, przekształcając się w borówczyska i traworośla. Zachowały się tylko nieliczne płaty tego zbiorowiska, w których wtórna sukcesja przebiegała wolniej. Na olbrzymich obszarach połoninowych w Rumuni i na Ukrainie bliźniczyska są nadal rozpowszechnione, co jest związane z funkcjonującym tam tradycyjnym pasterstwem.
Spójrzmy w kierunku południowo-wschodnim na zbocza gór wokół wsi Łubnia, położonej po ukraińskiej stronie, na terenie Użańskiego Parku Narodowego i porównajmy ten obszar z doliną potoku Halicz na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Obszar Użańskiego Parku Narodowego jest terenem gęsto zasiedlonym i dlatego w krajobrazie dominują intensywnie użytkowane pastwiska i łąki. Powierzchnia lasów jest znacznie mniejsza niż po polskiej stronie, są to drzewostany młode i jednowiekowe, co jest efektem stosowania wielkopowierzchniowych zrębów zupełnych. Prawdopodobnie po polskiej stronie ponad pół wieku temu mieliśmy podobną sytuację. Dziś w Bieszczadzkim Parku Narodowym zbocza gór porośnięte są lasami, wśród których przeważają lasy o naturalnym składzie gatunkowym. Odradza się też różnowiekowa struktura drzewostanów. Można też wskazać powierzchnie starodrzewi o charakterze naturalnym.
Gdy obrócimy się w kierunku Kińczyka Bukowskiego to w pobliżu szlaku widzimy kępy niskich świerków. Wydawać by się mogło, że są to kępy gęsto, blisko siebie rosnących osobników. Jednakże każda taka kępa to jeden osobnik, który w tych warunkach rozrasta się wegetatywnie, tworząc pionowe odrosty z ukorzeniających się gałęzi.
Przystanek 17. Traworośla z trzcinnikiem leśnym (1270 m n.p.m.)
Zimowy widok na Tarnicę.
foto. J. Grzech.
Stojąc na szczycie Rozsypańca przyjrzyjmy się zbiorowisku roślinnemu, które porasta zbocze północno-wschodnie. Jest to traworośle z trzcinnikiem leśnym, który dominuje w tym zbiorowisku, zaś w domieszce występują: wrotycz baldachogroniasty Klusjusa, okrzyn szerokolistny, nawłoć alpejska, dzięgiel leśny górski.Traworośla z trzcinnikiem leśnym to najbardziej rozpowszechniony zespół roślinny na połoninach. Występuje na zboczach o średnim i dużym nachyleniu, na glebach brunatnych kwaśnych, płytkich lub średnio głębokich, umiarkowanie szkieletowych. Jest to zespół doskonale przystosowany do rozwoju na zboczach intensywnie przesuszanych przez ciepłe wiatry wiejące znad Niziny Pannońskiej.
Z Rozsypańca możemy jeszcze podziwiać piękne panoramy. Patrząc w kierunku zachodnim zobaczymy fragment Bieszczadów Wysokich z najwyższym szczytem - Tamicą (1346 m n.p.m.).
Przystanek 18. Traworośla wiechlinowo-śmiałkowe (1240 m n.p.m.)
Zespół traworośli wiechlinowo-śmiałkowych, występujący na bieszczadzkich połoninach, zajmuje dość duże powierzchnie. Występuje w zagłębieniach terenu, na wypłaszczeniach stoków i na przełęczach. Można go spotkać na wszystkich ekspozycjach, chociaż częściej na zboczach północnych. Występuje on na glebach brunatnych kwaśnych, średnio głębokich, słabo szkieletowych, w dolnej części profilu oglejonych. W traworoślach tych gatunkiem panującym jest śmiałek darniowy a współpanującym wiechlina Chaixa. Często występują tu: gwiazdnica wielkokwiatowa, szczaw . górski - podgatunek karpacki, dziurawiec czteroboczny.
Przystanek 19. Szczyt Halicza (1333 m n.p.m.)
Halicz.
foto. J. Grzech.
Jeden z najwyższych dostępnych szczytów, często odwiedzany, podlega bardzo silnej antropopresji. Jeszcze na początku lat 80. kopułę w całości pokrywała murawa alpejska z kostrzewą niską i pięciornikiem złotym, prosienicznikiem jednogłówkowym, macierzankąhalną, zawilcem narcyzowym, ukwapem dwupiennym, jastrzębcem Lachenala, z dużym udziałem krzaczkowatych porostów - płucnicy islandzkiej i kilku gatunków chrobotków. Ten cenny zespół roślinny zajmował płat inicjalnej gleby górskiej, o głębokości kilkunastu centymetrów, utworzonej na podłożu piaskowca w okresie ostatnich kilku tysięcy lat. Procesy glebotwórcze na wierzchołkach gór, przy średniej rocznej temperaturze bliskiej 1C, zachodzą niezwykle powoli. Również niezwykle wolno przebiega proces kształtowania się muraw alpejskich.
Klepisko, które powstało na szczycie Halicza w miejscu murawy alpejskiej, powiększa się coraz bardziej. Niektórzy turyści lekceważą regulamin BdPN, schodzą ze szlaków poszerzając strefę rozdeptań. Nawet barierki lub leżące na murawie siatki zabezpieczające nie są w stanie zahamować bezmyślnego i egoistycznego zachowania. Dziś po murawie zostały już tylko ślady, a dewastacji ulega wysokogórskie borówczysko z kostrzewą niską, które z natury występuje w strefie przyszczytowej, tuż poniżej alpejskiej murawy. Resztki murawy pracownicy Bieszczadzkiego Parku Narodowego próbują ochronić przed rozdeptywaniem rozciągając na ich powierzchni siatki zabezpieczające.
Przystanek 20. Wtórna sukcesja traworośli z trzcinnikiem owłosionym (1280 m n.p.m.)
Bieszczady należą do gór fałdowych, zbudowanych ze skał o różnej odporności na niszczenie. Długie grzbiety w pobliżu nas, ciągnące się równolegle z północnego zachodu na południowy wschód, utworzone są w obrębie wychodni odpornych piaskowców ciśniańskich. Natomiast obniżenia dolinne wykształciły się w obrębie skał piaskowcowo-łupkowych oraz spękań i uskoków tektonicznych. W obrębie grzbietów górskich charakterystyczną cechą jest występowanie skalnych wychodni, tzw. ostańców, zbudowanych z najtwardszych piaskowców. Wędrując ścieżką w kierunku Krzemienia będziemy mogli zaobserwować dużą różnorodność ich form, uwarunkowaną zmiennymi właściwościami skał (litologią).Jedna z takich form występuje w pobliżu ścieżki i dzięki temu możemy przyjrzeć się, jak wyglądają te twarde skały. Piaskowce otryckie są barwy szarej, na ogół średnio i gruboziarniste. Na ich powierzchni licznie występują porosty naskalne o plesze skorupiastej.
DANE Z DNIA 07.01.2009
WEREMIEŃ LESKO
Przystanek 12. Zbiorowisko z mozgą trzcinowatą (1120 m n.p.m.)
