Bereźnica Niżna Nieistniejąca wieś w dolinie potoku Bereźnica uchodzącego do Jeziora Myczkowskiego. Bereźnicę lokowali przed 1580 r. na prawie wołoskim Balowie z Hoczwi, pod nazwą "Braznicza". Wieś nie miała własnej cerkwi aż do 1916 r., kiedy miejscowy gospodarz, Hawryła Zawilski, ufundował murowaną kaplicę p.w. Opieki Matki Bożej i oddał fragment swoich gruntów na cmentarz. W 1921 r. Bereźnica liczyła 37 domów i 221 mieszkańców (183 grek., 18 rzym., 20 mojż.). Po II wojnie światowej całkowicie zniszczona (2 X 1945) i wyludniona. Jest to jedno z najbardziej malowniczych i odosobnionych miejsc w Bieszczadach, mimo bliskości ośrodków nad jeziorami. Przy wiodącym tędy zielonym szlaku (z Leska do Wołkowyi) napotykamy podmurówki domów, piwnice, zdziczałe drzewa owocowe. Na południowym końcu wsi, 100m od miejsca, gdzie szlak wchodzi w las, zachował się cmentarz z kilkoma nagrobkami.
Tekst z przewodnika "Bieszczady" za zgodą O.W. REWASZ
Cmentarz w Bereźnicy Niżnej wczoraj i dziś
Cmentarz powstał w 1916 r. na terenie dawnego ogrodu warzywnego rodziny Waszczurów. Fundatorką cmentarza była Amelia Zawojska z domu Wujtów (Wojtów), która część swoich zarobionych pieniędzy w Ameryce przeznaczyła na rzecz społeczności wiejskiej - fundując jej cmentarz. Pierwotnie przeznaczony na ten cel grunt nie spełniał wymogów administracyjnych i sanitarnych, wobec tego Amelia zamieniła się gruntem ze swoim szwagrem Mikołajem Waszczurem, którego żoną była Paraska - jej siostra. Sprawę ziemi załatwiono więc w rodzinie.
Podczas gdy Hawryło pilotował budowę kaplicy, Amelia dopilnowała przepisania gruntu, sporządzenia dokumentacji i nadzorowała oraz finansowała wszystkie koszty związane z odpowiednim urządzeniem lokalnej nekropoli. Pierwotnie cmentarz miał bramę i ogrodzenie, a wokół niego był zasadzony grabowy żywopłot. Drewniana kaplica cmentarna znajdowała się ok. 30 m dalej po lewej stronie idąc drogą do Bereski.
Na zakończenie budowy uroczyście wkopano znak graniczny w formie krzyża, by wyraźnie zaznaczyć granicę cmentarza - jego fragment zachował się do dziś, znajduje się tuż za wejściem, po lewej stronie, pomiędzy grabowym żywopłotem.
Obecnie nagrobek fundatorki stoi nieopodal grobu męża - i jest niemym świadkiem największego rozkwitu i upadku wioski.
To, co dzisiaj można jeszcze zobaczyć, to zasługa rodziny Waszczurów. Odrestaurowała ona pozostałości ocalałe po wandalizmie, jakiego doświadczył cmentarz podczas opuszczania wioski za sprawą Akcji Wisła. Grób męża Amelii - Hawryły - znajduje się na szczycie cmentarza po prawej stronie. Warto nadmienić przy tej okazji, że przy dawnej kaplicy pochowano trzy inne, najbardziej zasłużone dla wioski, osoby.
Najstarsze groby z lat 1916-1925, lokowane były na skarpie wzdłuż potoku Bereźnica (patrz zdjęcie 1). Środkowa część cmentarza obejmuje mieszkańców z lat 1925-1935. Najmłodsza część znajduje się przy wejściu i zaczyna od grobów nr: 11, 12, 7, 4, 5, 6 - obejmuje ostatnią grupę pochowanych z lat 1935-1945.
W 1944 roku, po przejściu frontu, na cmentarzu pochowano w zbiorowej mogile 19 żołnierzy Armii Czerwonej - ludzi spod Sambora, Stanisławowa i Drohobycza. Ich zwłoki zostały pozbierane przez Michała Chochłę i Jana Łazoryka- gospodarzy Bereźnicy Niżnej- po walkach, jakie toczyły się wokół Berezki. Zbiorowy grób żołnierzy znajdował się pomiędzy bramą, a grobem Hawryły Zawojskiego. Rosjanie pozwolili ich pogrzebać, zakazując podawania jakichkolwiek danych, w tym nazwisk i jednostki - zezwolili tylko na postawienie na mogile krzyża.
Wiosną 1945 roku przybyły rodziny poległych - dokonano ekshumacji zwłok - rozpoznane ciała zostały przewiezione przez rodziny w swoje strony na Ukrainie.
Obecnie można rozpoznać niektóre groby, nie wszystkie maja opisy, część danych odtworzyli mieszkańcy, pozostałe na podstawie dokumentów.
Nagrobki 4,5,6 ufundowała Katarzyna Zawojska- córka Jana Zawojskiego, po mężu Kryl, z Nowego Jorku- w roku 1984.
Na starych nagrobkach są ślady wymazywania łacińskich opisów, w ich miejsce były nanoszone napisy cyrylicą - one utrudniają nieco identyfikację.
Szkic odręczny wykonany na cmentarzu z orientacyjnymi odległościami.
foto. Krzysztof Zawojski.
Zlokalizowane groby:
1. Grób Hawryły Zawojskiego ur. w 1879 r. – zdjęcie nr.1 2. Aurelia Zawijskij ( Aurelia Zawojska z domu Wujtów (Wojtów) - żona Hawryły) zdjęcie nr.2 3. Miejsce z którego pobierano ziemię na podsypki do grobu – zdjęcie nr.3 4. Wójtów Wasyl ( Wujtów Wasyl) ur.? Ofiara masakry LWP w dn. 02.10.1945 r. w tej mogile spoczywa także : żona Maria, córka Katarzyna lat 17 1928 - 1945, córka Hania lat 20 1925 - 1945 – zdjęcie nr.4 5. Katarzyna Zawojska lat 34 – żona Jana Zawojskiego ur.? zginęła przed wojną ( wpadła do dołu wykopanego na piwnicę – dwa miesiące później zmarła - ofiara przypadkowego wypadku podczas wypasu krowy – zdjęcie nr.5 6. Jan Zawojski przybrany syn Hawryły ur.w roku 1886 - Ofiara masakry LWP w dn. 02.10.1945 r. spoczywa obok żony Katarzyny – zdjęcie nr.6 7. Mogiła zbiorowa – dziś sterczy tylko pal nośny krzyża bez poprzeczki. Są tu ofiary masakry LWP z dn. 02.10.1945 r
Pochowani tu są: Iwan Zawojski lat 65 1880 - 1945, Horocybo (Hryc) Zawojski lat 67* 1878 - 1945, Anastazja Zawojska lat 63* 1882 - 1945, Wojtanowski Józef lat ?, Maria Pilip lat ?, Kobieta NN( z okolicznych wsi), Łazoryk Filip lat 48 1897 - 1945 pochowany w innej części cmentarza, Anna Gnap lat 35 1910 - 1945 pochowana w innej części cmentarza obok pomordowanych spoczywa Grzegorz Zawojski lat 51, 1883 - 1934 - zginął podczas wyrębu drewna na Berdzie – zdjęcie nr.7 8. Pietro Zavijskij ( Piotr Zawojski) przydomek Makaryszyn 1850 -1930 – zdjęcie nr.8 9. Symeon Wojtów (Wujtów),dane nie w pełni czytelne – zdjęcie nr.9 10. Grób nieopisany – kamienny krzyż – zdjęcie nr.10 11. Paraska Waszczur 1881 – 1944 ( siostra Aurelii Zawojskiej z domu Wujtów), – zdjęcie nr.11 12. Dmitro Waszczur 1900 – 1945, Ofiara masakry LWP – w dn. 02.10.1945 r. (spoczywa obok matki ) – zdjęcie nr.12 13. Stary drewniany krzyż Dmitro Waszczura, przywiązany do drzewa naprzeciwko grobu – napis „ Dmytro Waszczur 1900 – 1945” . – zdjęcie nr.13 14. Kapliczka z NMP – zdjęcie nr. 15 15. Widok na grób Ameli i Hawryły Zawojskich po prawej stronie przy wygiętym grabie – był grób 19 żołnierzy Armii Czerwonej – zdjęcie nr. 14 16. Kamień graniczny cmentarza ufundowany przez Amelię Zawojską w 1916 roku. – zdjęcie nr. 15
1. Grób Hawryły Zawojskiego ur. w 1879 r. – zaginął bez wieści w Ameryce, zdjęcie nr.1.
2. Aurelia Zawijskij ( Amelia Zawojska z domu Wujtów - żona Hawryły) – zdjęcie nr.2
3. Miejsce z którego pobierano ziemię na podsypki do grobu – zdjęcie nr.3
4. Wojtów Wasyl ( Wujtów Wasyl) ur.? Ofiara masakry LWP w dn. 02.10.1945 r. w tej mogile spoczywa żona Maria, córka Katarzyna i Hania – zdjęcie nr.4 - obok Wasyl Wojtów fotka z Nowego Jorku.
Żona Maria Wujtów.
Córki Katarzyna i Hanna Wujtów.
Ojciec Wasyl Wujtów
5. Katarzyna Zawojska lat 34 –żona Jana Zawojskiego ur.? zginęła przed wojną ( wpadła do dołu wykopanego na piwnicę – ofiara przypadkowego wypadku podczas wypasu krowy – zdjęcie nr.5
6. Jan Zawojski ur.? Ofiara masakry LWP w dn. 02.10.1945 r. spoczywa obok pierwszej żony Katarzyny – zdjęcie nr.6
Jan Zawojski foto z 1928 r ( przybrany syn Hawryły)
7. Mogiła zbiorowa – dziś sterczy tylko pal nośny krzyża bez poprzeczki Są tu ofiary masakry LWP z dn. 02.10.1945 r
8. Pietro Zawijskij ( Piotr Zawojski) przydomek Zawiski 1850 -1930 (Makaryszyn - ojciec Hawryły)– zdjęcie nr.8
8. Pietro Zawijskij ( Piotr Zawojski) przydomek Zawiski 1850 -1930 (Makaryszyn - ojciec Hawryły)– zdjęcie nr.8
9. Symeon Wojtów (Wujtów),dane nie w pełni czytelne – zdjęcie nr.9
10. Grób nieopisany – kamienny krzyż – zdjęcie nr.10
11. Paraska Waszczur 1881 – 1944, – zdjęcie nr.11
11. Paraska Waszczur 1881 – 1944, – zdjęcie nr.11
12. Dmitro Waszczur 1900 – 1945, Ofiara masakry LWP – w dn. 02.10.1945 r.(spoczywa obok matki ) – zdjęcie nr.12
Dmitro Waszczur 1900 – 1945, Ofiara masakry LWP
13.Stary drewniany krzyż Dmitro Waszczura, przywiązany do drzewa naprzeciwko grobu – napis „ Dmitro Waszczur 1900 – 1945” . – zdjęcie nr.13
13.Stary drewniany krzyż Dmitro Waszczura, przywiązany do drzewa naprzeciwko grobu – napis „ Dmitro Waszczur 1900 – 1945” . – zdjęcie nr.13
14. Kapliczka z NMP – zdjęcie nr.15
14. Kapliczka z NMP – zdjęcie nr.16
15. Widok na grób Ameli i Hawryły Zawojskich po prawej stronie przy wygiętym grabie – był grób żołnierzy Armii Czerwonej. Zdjęcie 17.
Widok na kamień graniczny cmentarza.
Wejście z drogi na cmentarz ( dawny żywopłot tak dziś wygląda- pod grabem widać dawny krzyż graniczny ufundowany przez Amelię) - zdjęcie nr. 18
Najmłodsza część cmentarza z grobami Zawojskich, Wójtów i Waszczurów
LEGENDA
! - od 1 września 2005 nie kursuje na odcinku Komańcza - Jaśliska
* - połączenie kolejowo-autobusowe, oczekuje na przyjazd pociągu
^ - z Krosna odjazd ze stanowiska "RADTURU"
+ - kursuje w dni świąteczne (niedziele i święta)
5 - kursuje w piątki
6 - kursuje w soboty
7 - kursuje w niedziele
a - kursuje w dni robocze nie będące dniami nauki szkolnej
A - nie kursuje w niedziele i święta
b - kursuje w dni nie będące dniami nauki szkolnej
C - kursuje w soboty, niedziele i święta
D - nie kursuje 24-26, 31.XII, 1.I, Wielką Sobotę i 2 dni Wielkanocy
E - nie kursuje w czasie letnich wakacji szkolnych
f - kursuje od 1 czerwca do 30 września
F - kursuje w dni robocze od poniedziałku do piątku
g - nie kursuje 24 grudnia
J - nie kursuje od 1 lipca do 31 sierpnia
K - nie kursuje w okresie letnich wakacji szkolnych
L - nie kursuje 25-26 grudnia, 1 stycznia i dwa dni Wielkanocy
l - nie kursuje w dni poświąteczne
ł - nie kursuje 2 stycznia
m - nie kursuje 24 i 31 grudnia
n - nie kursuje 24, 31 grudnia i w Wielką Sobotę
N - nie kursuje 25 grudnia i pierwszy dzień Wielkanocy
O - kursuje codziennie
p - kursuje w piątki w dni nauki szkolnej
P - kurs pośpieszny
q - kursuje w piątki w dni robocze
Q - nie kursuje w Boże Ciało
S - kursuje w dni nauki szkolnej
t - nie kursuje 23, 24, 30, 31 grudnia, w Wielki Piątek i Sobotę
U - nie kursuje 25 grudnia, Nowy Rok i pierwszy dzień Wielkanocy
V - kurs przyśpieszony
W - kursuje od 1 lipca do 31 sierpnia
w - kursuje w okresie letnich wakacji szkolnych
X - kursuje w dni robocze od poniedziałku do czwartku
y - kursuje w soboty po dniu roboczym w ZPG
Y - nie kursuje 26 grudnia
Z - nie kursuje w soboty i dni świąteczne po dniu roboczym w ZPG
z - nie kursuje w Wielką Sobotę
Autorzy serwisu nie odpowiadają za rzetelność danych dostarczonych przez przewoźników, rozkłady staramy się na bieżąco aktualizować. Dokładne informacje o połączeniach można uzyskać w punktach informacyjnych Sanok: (013)464 39 16, Lesko: (013) 469 85 43, Ustrzyki Dln.: (013) 461 12 36.
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
