Bieszczadzki Park Narodowy o powierzchni 29202 ha jest ostoją dzikiej przyrody jedynej polskiej części Karpat Wschodnich. Spośród polskich gór tylko tutaj spotkamy tak specyficzny piętrowy układ roślinności, gdzie regiel dolny przechodzi w strefę subalpejską, zwaną połoninami.
Głównymi walorami Parku są:
Połoniny.
foto. I. Jóźwik.
naturalne formy krajobrazu Karpat Wschodnich,
fragmenty pierwotnej puszczy karpackiej,
unikatowe, połoninowe zbiorowiska roślinne,
dobrze zachowane torfowiska wysokie,
gatunki roślin wschodniokarpackich i alpejskich,
rzadkie i endemiczne gatunki bezkręgowców,
ostoje dużych ssaków i ptaków drapieżnych,
ślady kultury materialnej.
Geologiczną specyfiką Bieszczadów jest równoległy (tzw. rusztowy) układ pasm górskich, poprzedzielanych głębokimi dolinami potoków. W ukształtowaniu rzeźby terenu charakterystyczne są wychodnie piaskowcowe i rumowiska skalne (gorgany) na połoninach oraz odsłonięcia fliszu w dolinach potoków.
Lepiężnik biały.
foto. I. Jóźwik.
Wśród lasów największą powierzchnię zajmuje buczyna karpacka, w której runo tworzy miedzy innymi marzanka wonna, żywiec gruczołowaty i żywokost sercowaty. Miejscami spotykamy też kwaśną buczynę górską z kosmatką i borówką. Cieniste i urwiste stoki porastają jaworzyny, gdzie występuje miesiącznica trwała i języcznik zwyczajny. Wzdłuż potoków ciągnie się olszyna karpacka z dużymi lepiężnikami, śnieżycą wiosenną i pióropusznikiem strusim, a w miejscach bezodpływowych pojawia się olszyna bagienna z kniecią górską. Niewielką powierzchnie zajmują pochodzące z nasadzeń lasy świerkowe i modrzewiowe.
Powyżej górnej granicy lasu, na wysokości od 1200 m n.p.m., rozciąga się strefa połonin. Roślinność różnicuje się tu wraz z wysokością. Niższe partie zajmują zwykłe zarośla jarzębiny i olszy zielonej (olszy kosej). W miejscach źródliskowych występują ziołorośla z gatunkami wschodniokarpackimi: pełnikiem alpejskim, chabrem Kotschyego i ciemiężycą białą.
Ostrożeń wschodniokarpacki.
foto. I. Jóźwik.
Zdecydowaną większość stoków połoniny porastają traworosla trzciniaka leśnego i borówczyska, w których spotykamy gatunek endemiczny - pszeniec biały. Szczególną rangą przyrodniczą wyróżniają się murawy alpejskie, gdzie panuje kostrzewa niska, pieciornik złoty i prosienicznik jednogłówkowy.
Na półkach skalnych rozwinęły się zbiorowiska z dzwonkiem wąskolistnym, skalnicą gronkowa i rojnikiem górskim.
Rozległe kompleksy nieleśne w miejscach dawnych, nie istniejących już wsi, odznaczają się bogatym, mozaikowym układem roślinności łąkowej, pastwiskowej, ziołoroślowej i szuwarowej. W dolinie Sanu i Wołosatego zachowały się także unikatowe torfowiska wysokie z rosiczką, bagnem, żurawiną i modrzewnicą.
Wilk.
foto. S. Orłowski.
W faunie bezkręgowców na szczególna uwagę zasługują endemiczne dżdżownice, pareczniki, chruściki, szarańczaki i biegacze. Wśród rzadkich gatunków owadów można spotkać niepozornie ubarwionego motyla - niepylaka mnemozynę, mieniaki o fioletowo połyskujących skrzydłach oraz okazałe chrząszcze z rodziny kózkowatych - nadobnicę alpejską i kozioroga bukowca.
Wyskoki stopień zalesienia BdPN oraz znaczny udział obszarów objętych ochroną ścisłą warunkuje występowanie dużych drapieżników. Park jest ostoją niedźwiedzia brunatnego, wilka i rysia, których bieszczadzkie populacje należą do najliczniejszych w kraju. Ponadto park zasiedlają rzadkie w Polsce ptaki drapieżne i sowy. W zwartych kompleksach leśnych urozmaiconych śródleśnymi polanami gniazduje trzmielojad, a niżej położone lasy mieszane bogate w starodrzewia, graniczące z rozległymi łąkami, zasiedla orzeł przedni i orlik krzykliwy.
Żmija zygzakowata.
foto. I. Jóźwik.
Ponadto w lasach ze znacznym udziałem jodły lub świerka gnieździ się puszczyk uralski, włochatka i sóweczka.
Bieszczady Wysokie zasługują na szczególna uwagę także z tego względu, iż stanowią jedyny w swoim rodzaju teren, gdzie dzika przyroda wkracza w miejsca dawnych wsi, wyludnionych ponad pół wieku temu w wyniku akcji wysiedleńczych. Wtórna sukcesja zakryła woalem roślinności dawne cerkwiska, fundamenty chałup bojkowskich czy torowiska kolejek wąskotorowych.
Piękno bieszczadzkiej przyrody i ślady historii możemy poznać, korzystając z wytyczonych ścieżek przyrodniczych, do których przewodniki można nabyć w punktach kontrolnych usytuowanych przy wejściach na szlaki turystyczne. Bieszczadzki Park Narodowy umożliwia również uprawianie turystyki konnej i rowerowej po wyznaczonych trasach. Przebywając na terenie Parku warto zapoznać się z jego regulaminem, który zabrania schodzenia ze znakowanych szlaków, rozpalania ognisk i biwakowania poza wyznaczonymi miejscami, płoszenia zwierząt i zrywania roślin.
Warto podkreślić że Bieszczadzki Park Narodowy wchodzi w skład trój państwowego Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie".
Tekst i ryciny z materiałów udostępnionych przez Ośrodek Naukowo-Dydaktyczny BdPN w Ustrzykach Dolnych.
)
Bieszczadzki Park Narodowy
