Duża wieś (ok. 720 mieszk.) u ujścia Hoczewki do Sanu, przy rozwidleniu dróg z Leska do Baligrodu i Polańczyka, Liczne autobusy m.in. do Leska i Sanoka, Wetliny i Cisnej, Polańczyka, Bukowca. Poczta, bar, zajazd "Pod Gruszką" (2 km w stronę Leska, restauracja, noclegi), schronisko młodzieżowe (czynne VII-VIII). Wielu mieszkańców Hoczwi dojeżdża do zakładów pracy w Lesku i Sanoku. Na miejscu działa cegielnia.
Najstarszym śladem ludzkiej obecności na terenie Hoczwi jest grodzisko z X-XI w. na wierzchołku zalesionego wzgórza w widłach Sanu i Hoczewki. Elipsowaty majdan o wymiarach 70 x 30 m otaczają pozostałości wału zbudowanego z gliny i drewna, dziś słabo czytelne. Położenie i wymiary obiektu wskazują na jego raczej strażniczą niż
Kościół w Górzance.
foto. I. Jóźwik.
mieszkalną funkcję. Pierwsza wzmianka o samej wsi Hoczew pochodzi z 1400 r. Należała ona wtedy do sędziego sanockiego Jaczka. Nazwa wsi ma bardzo starą metrykę, a jej pochodzenie jest niejasne, być może przedsłowiańskie. Przed 1427 r. Hoczew wraz z całym dorzeczem Hoczewki i fragmentem dorzecza górnej Solinki stała się własnością Matiasza ze Zboisk herbu Gozdawa.
W ogrodzie u Z. Pękalskiego.
foto. I. Jóźwik.
Był on synem węgierskiego rycerza Piotra, który wraz ze swym bratem Pawłem otrzymał w 1361 r. z rąk Kazimierza Wielkiego obszerne nadania w ziemi sanockiej. Syn Matiasza, Jan z Nowotańca, nosił przydomek Bal, zapewne od potężnej postury. Jego syn, Matiasz II z Nowotańca, używał już tego przydomku jako nazwiska rodowego. On to przeniósł siedzibę rodu z Nowotańca do Hoczwi, dając początek rodowi Balów z Hoczwi, w którego rękach wieś pozostała do II pół. XVII w. Balowie skolonizowali należące do nich ziemie w ciągu XV i pierwszej połowy XVI w. Spis podatkowy z 1552 r. wymienia ponad 30 wsi będących własnością Balów, wśród nich Wołkowyję, Terkę, Łopienkę, Cisną, Żubracze. Rodziny tego nazwiska żyją w Bieszczadach do dziś. Pierwszy kościół istniał w Hoczwi już w 1424 r. W 1510 r. Mikołaj Bal, podkomorzy sanocki, ufundował nowy kościół parafialny p.w. św. Anny. Była to druga po Lesku parafia rzymskokatolicka na omawianym terenie (następna powstała dopiero w II pół. XVII w. w Jasieniu). W pomroce dziejów giną początki zamku w Hoczwi należy przypuszczać, że już Matiasz II podjął po przeniesieniu się z Nowotańca budowę rezydencji. Natomiast pierwsza pisana wzmianka pochodzi z 1493 r. Był to niewielki murowany zamek rycerski, założony na planie prostokąta z dziedzińcem pośrodku. Matiasz III i Stanisław, synowie Mikołaja Bala, przeszli po śmierci ojca na kalwinizm. Gdy zmarł łaciński proboszcz Hoczwi, Hieronim Mikołajowski, zawładnęli majątkiem parafii i nie dopuścili do wprowadzenia się nowego proboszcza. W zajętym kościele urządzili zbór (istnieje również przekaz, iż bracia wybudowali nowy zbór protestancki na cmentarzu hoczewskim).
Od 1556 r. funkcję kaznodziei w zborze pełnił Tyburcy Boryszowski, wcześniej proboszcz łaciński w Rymanowie. Biskup przemyski Walenty Herburt wytoczył właścicielom Hoczwi proces o zagarnięcie mienia kościelnego. Zaocznym wyrokiem bracia zostali wyklęci, pozbawieni prawa patronatu nad kościołem i oddani w ręce władzy świeckiej celem ukarania; wyrok ten nie został jednak wykonany. Po śmierci Stanisława w 1563 r. Matiasz nadal krzewił kalwinizm, nie przebierając w metodach. Między innymi powypędzał działających w jego dobrach popów ruskich i pozabierał majątki cerkiewne.
Kościół w Hoczwi.
foto. I. Jóźwik.
Sprawa oparła się w końcu o samego króla Zygmunta Augusta, który nakazał Matiaszowi naprawić wyrządzone krzywdy i zabronił mu mieszać się do spraw wyznaniowych swoich poddanych greckiego obrządku. Matiasz III aż do śmierci w 1575 r. pozostał jednak gorliwym wyznawcą kalwinizmu i nie zwrócił hoczewskim katolikom ich majątku. Dopiero w 1667 r. Balowie powrócili do katolicyzmu. Balowie utracili Hoczew w pierwszej połowie XVII w., w wyniku małżeństwa Zofii Balówny z wojewodą podolskim Stanisławom Bełżeckim. W l pół. XVIII w. miejscowość była w rękach Urbańskich (właścicieli Lutowisk), a od 1740 r. należała do Fredrów, podobnie jak wiele innych dawnych wsi Balów, m.in. Cisną i Rabę. Ok. 1770 r. urodził się w Hoczwi Jacek Fredro, ojciec Aleksandra, komediopisarza. Jego sławnemu synowi zawdzięczamy opis: "W dolinie nad brzegiem rzeki płynącej do Sanu ujrzeliśmy szczątki niewielkiego zamku. Obok biały dworek i gospodarskie, dość porządne zabudowania. Dalej kościółek, karczma i chaty wzdłuż łęgu rozsypane. To była Hoczew".
W 1921 r. Hoczew liczyła 144 domy zamieszkałe przez 848 mieszkańców (470 grek., 319 rzym., 59 mojż.). W 1905 r. w Hoczwi wybudowano na miejscu starej, drewnianej cerkwi greckokatolickiej okazałą trójkopułową świątynię, która szczęśliwie przetrwała czasy wojen i wysiedleń, a rozebrana została ok. 1965 r. Do dziś pozostała sterta gruzu i wieniec starych lip. W sąsiedztwie zachowała się dawna murowana plebania unicka z XIX w., w której mieści się izba regionalna ze zbiorami etnograficznymi (ok. tysiąca eksponatów) zgromadzonymi przez Zdzisława Pękalskiego, miejscowego nauczyciela, a zarazem malarza, rzeźbiarza i poetę. Na budynku plebani tablica poświęcona Januaremu Poźniakowi (1809-1883), innemu poecie urodzonemu w Hoczwi. W okresie powojennym zniszczono całkowicie zabudowania dworskie i wycięto rozległy park pamiętający czasy Balów i Fredrów. Ocalały jedynie resztki ruin zamku, dziś trudne do znalezienia. Jedynym zabytkiem przypominającym bogate dzieje Hoczwi jest murowany kościół parafialny p.w. św. Anny, ufundowany przez Fredrów i konsekrowany w 1745 r. przez biskupa przemyskiego Wacława Sierakowskiego. Jest to obiekt barokowy, o skromnej trójdzielnej fasadzie. We wnętrzu trzy ołtarze, ambona i chór pochodzące z czasów budowy świątyni. W ołtarzu głównym piękny obraz św. Anny Samotrzeć z końca XVII w., pochodzący zapewne z poprzedniego kościoła. Najstarszym zabytkiem jest piaskowcowa płyta nagrobna Matiasza III Bala zmarłego w 1576 r., z herbami: Gozdawą Balowi Półkozicem Jedlińskich. Kościół otoczony jest murem z parawanową dzwonnicą od wschodu i bramą od zachodu. W załamaniach muru dwie dziewiętnastowieczne kaplice grobowe, Rylskich i Balów, oraz dwie małe kapliczki wotywne. W sąsiedztwie kościoła murowana plebania z 2 pół. XVIII w. W północnej części wsi rozległy cmentarz katolicki obu obrządków, użytkowany zapewne od końca XVIII w. Jest na nim wiele starych nagrobków oraz kaplica grobowa rodziny Caparów z lat 1935-36. Przy rozwidleniu szosy na Cisną i Polańczyk murowany budynek dawnej karczmy (XIX w.). We wsi zachowało się kilka drewnianych chałup z wnęką (charakterystyczna cecha budownictwa pogórzańskiego). Za wsią, przy szosie do Baligrodu, pomnik przyrody: "Progi skalne na Hoczewce", przecinające rzekę na przestrzeni 250 m.
Tekst z przewodnika "Bieszczady" za zgodą O.W. REWASZ
LEGENDA
! - od 1 września 2005 nie kursuje na odcinku Komańcza - Jaśliska
* - połączenie kolejowo-autobusowe, oczekuje na przyjazd pociągu
^ - z Krosna odjazd ze stanowiska "RADTURU"
+ - kursuje w dni świąteczne (niedziele i święta)
5 - kursuje w piątki
6 - kursuje w soboty
7 - kursuje w niedziele
a - kursuje w dni robocze nie będące dniami nauki szkolnej
A - nie kursuje w niedziele i święta
b - kursuje w dni nie będące dniami nauki szkolnej
C - kursuje w soboty, niedziele i święta
D - nie kursuje 24-26, 31.XII, 1.I, Wielką Sobotę i 2 dni Wielkanocy
E - nie kursuje w czasie letnich wakacji szkolnych
f - kursuje od 1 czerwca do 30 września
F - kursuje w dni robocze od poniedziałku do piątku
g - nie kursuje 24 grudnia
J - nie kursuje od 1 lipca do 31 sierpnia
K - nie kursuje w okresie letnich wakacji szkolnych
L - nie kursuje 25-26 grudnia, 1 stycznia i dwa dni Wielkanocy
l - nie kursuje w dni poświąteczne
ł - nie kursuje 2 stycznia
m - nie kursuje 24 i 31 grudnia
n - nie kursuje 24, 31 grudnia i w Wielką Sobotę
N - nie kursuje 25 grudnia i pierwszy dzień Wielkanocy
O - kursuje codziennie
p - kursuje w piątki w dni nauki szkolnej
P - kurs pośpieszny
q - kursuje w piątki w dni robocze
Q - nie kursuje w Boże Ciało
S - kursuje w dni nauki szkolnej
t - nie kursuje 23, 24, 30, 31 grudnia, w Wielki Piątek i Sobotę
U - nie kursuje 25 grudnia, Nowy Rok i pierwszy dzień Wielkanocy
V - kurs przyśpieszony
W - kursuje od 1 lipca do 31 sierpnia
w - kursuje w okresie letnich wakacji szkolnych
X - kursuje w dni robocze od poniedziałku do czwartku
y - kursuje w soboty po dniu roboczym w ZPG
Y - nie kursuje 26 grudnia
Z - nie kursuje w soboty i dni świąteczne po dniu roboczym w ZPG
z - nie kursuje w Wielką Sobotę
Autorzy serwisu nie odpowiadają za rzetelność danych dostarczonych przez przewoźników, rozkłady staramy się na bieżąco aktualizować. Dokładne informacje o połączeniach można uzyskać w punktach informacyjnych Sanok: (013)464 39 16, Lesko: (013) 469 85 43, Ustrzyki Dln.: (013) 461 12 36.
;)
OFERTY TURYSTYCZNE
Mapy współczesne
)
POLECAMY
