(300 – 310 m n.p.m.) – to jedna z najstarszych wsi nad Sanem malowniczo położona u podnóża lesistych wzgórz Paproć (503 m) i płd. –wsch. masywu Granickiej (575 - 465 m) nad potokiem Wujskim w pobliżu jego ujścia do Sanu. Ma stację kolejową, pałac z parkiem podworskim, szkołę, składnicę drewna, posiada połączenia PKS z Leskiem, Sanokiem i Przemyślem oraz połączenie kolejowe z Zagórzem i Chyrowem na Ukrainie. Ze stacji PKP wychodzi szlak zielony w kierunku zamku Sobień i szczytu Przysłup (658 m) w Górach Słonnych.
Ważniejsze epizody z przeszłości:
I – IV w. istniała tu prawdopodobnie osada handlowa. Przed drugą wojną światową w czasie poszerzania drogi prowadzącej z Załuża do Łukawicy i Leska, w odległości ok. 150 m od stacji kolejowej, robotnicy natrafili na paleniska. W czasie badań przeprowadzonych przez K. Żurowskiego znaleziono jeden grób i oraz monetę Hadriana. Z grobu wydobyto naczyńko toczone na kole koloru ciemnosiwego o dwustożkowym kształcie i lekko wyodrębionym dnie wysokości 8 cm, szerokości brzuścia 8 cm, dnia 5 cm, otworu 7,4 cm. Znajduje się ono w Muzeum w Sanoku (nr. 86). Informacje te potwierdzili: A. Rybicki, S. Stefański i A. Kunysz. 1433 r. – pierwsza wzmianka o istniejącej wsi Załuż donosi, że Sidora jego pan pod przymusem wyprawił na wojnę. Przysięgała to cała gromada. Wieś więc już istniała. Jej nazwa zmieniała się z upływem czasu ulegając modyfikacjom np.de Zalusza –1433, Zalusche – 1436, Zalussye – 1437, Zaluse – 1441, Saluszie – 1457, Zaluze – 1476. 1436 r. – kolejna wzmianka źródłowa potwierdza w sąsiedztwie zamku Sobień istnienie okolicznych miejscowości Manasterzec, Łukawica i Lesko w historycznej ziemi sanockiej. Prawdopodobnie założone zostały już w czasach króla Wł. Jagiełły. 1437 r. – przynosi wzmiankę o zbójnikach i złodziejach. Jednego z nich powieszono za kradzież w Załużu. W czasie tortur wydał on swoich wspólników uczestniczących z nim w kradzieżach. 1479 r. nastąpiło rozgraniczenie terytorium Załuża od Hołuczkowa i usypano kopce graniczne, a w 1494 r. rozgraniczono ją z zamkiem Sobień. XV w. – Załuż wielokrotnie wymieniany jest jako wieś szlachecka w dobrach Kmitów należąca do zamku Sobieńskiego (patrz przy opisie wsi Łukawica). Jego właściciele wielokrotnie zastawiali tę miejscowość za pożyczone pieniądze i źródła sądowe dostarczają nam dziś cennych informacji z tego okresu.
Znamy też nazwiska niektórych mieszkańców z XV w. np. Sidor – 1433, Mathwey Czerneczicz, Wacz – 1439, Iaczko, Zain, Mathwey Hneydkouicz – 1440 przyjmujących prawo miejskie Leska. 1519 r. - ustanowiono granice z wsią Zasław. 1526 r. – opodatkowano 1 i ¾ łana ziemi ornej i popa. Była więc cerkiew. 1530 r. i w 1536 r. – wieś posiadała nadal 1 i ¾ łana ziemi, młyn i popa. 1574 r. – Maczko syn Bagana przyjął prawo miejskie Leska. 1580 r. – po 1580 r. Załuż przejęli Stadniccy wraz z dawnymi dobrami Kmitów. 1672 r. - podczas najazdu tatarskiego we wsi należącej do Stadnickich ocalały 3 domy. 1731 r. – właścicielami Załuża byli Ossolińscy, właściciele Leska i okolic. 1799 r. – wieś przeszła w posiadanie Krasickich. 1921 r. – w miejscowości było 137 domów i zamieszkiwało ją 832 mieszkańców (wg wyznania: 667 unitów, 134 rzymskich katolików i 31 Żydów wyznania mojżeszowego). 1930 r. – właściciele miejscowego folwarku Wiktorowie w miejscu dawnej karczmy stojącej na rozstaju dróg wznieśli nowy murowany kościół rz. kat. stojący do dziś. 1946 r. – wysiedlono większość ludności obrządku unickiego.
Ważniejsze miejsca:
1. Stacja PKP – obok na wzgórzu po lewej stronie ruiny bunkra z tzw. „Linii Mołotowa” wsławionego bohaterską obroną przeciw hitlerowskiej nawale w 1941 r. Zamknięta w nim grupa 25 żołnierzy radzieckich broniła się 20 dni od 21 VI do 12 VII 1941 r. Wszyscy zginęli. Na ruinach pamiątkowa tablica.
2. Skrzyżowanie dróg: w lewo do Sanoka 7 km, w prawo do Przemyśla 60 km.
3. Po lewej na wzgórzu w parku krajobrazowym murowany pałac z XIX wieku. Jego podpiwniczenie pochodzi z przełomu XVII/XVIII w. i jest pozostałością dawnego „fortalitium” – dworu obronnego. Obok stajnie murowane dworskie z XIX w., a ok. 400 m na zachód od dworu na skarpie ruiny murowanej XIX w. kaplicy grobowej.
4. Wielotarasowe ogrody i park krajobrazowy pochodzące z II poł. XIX w. zostały rozplanowane na miejscu wcześniejszego parku krajobrazowego z przełomu XVII/XVIII w. Tworzyły asymetryczny układ kwaterowy i promienisty z otwartą osią widokową na koryto rzeki San. Na średnim parterze usytuowano pałac i staw górny, a na najwyższy parter obejmował poleśne zbiorowiska roślinne z grabem pospolitym, bukiem, dębami szypułkowymi. Pozostałości dąbrowy dawnego parku leśnego występują jeszcze w dolinie Sanu.
W otoczeniu pałacu pozostały kolekcje drzewiaste z końca XIX w. w tym m.in. dęby, lipy, buki, klony polne i jesionolistne, odmiany czeremchy, klon jawor pstrolistny i purpurowy, świerk, sosna wejmutka, jodła, jesion wyniosły i francuski, brzoza czarna i brodawkowa, jarząb pospolity i czereśnia ptasia. Z krzewów rosnie tu m.in. jałowiec sawina i chiński, cyprysik groszkowy, żywotnik zachodni w kilku odmianach, irga, tawuła i dereń.
W centralnej części parku na dużej polanie otoczonej starodrzewiem usytuowano sady owocowe.
Zachowała się stara sieć dróg dojazdowych, ośrodek gospodarczy ze stajniami i spichlerzem, sady oraz wspomniany pałac z XIX w. z fragmentami XVIII piwnic.
Drzewa pomniki: 10 dębów szypułkowych: 410, 380, 8 x 350-300 cm, 3 jesiony wyniosłe 300 cm, 5 lip szerokolistnych i drobnolistnych 350 – 300 cm obwodu. Linia Mołotowa (bunkry przy szosie m.in. od linii kolejowej i stacji PKP do ruin zamku Sabień). Po inwazji ZSRR na Polskę 17 IX 1939 r. i zajęciu przez Armię Czerwoną jej wschodnich terytoriów Rosjanie rozpoczęli przygotowania do budowy linii umocnień obronnych nad Sanem w celu ewentualnego zabezpieczenia się przed ewentualną agresją ze strony Niemiec.
Zaprojektowana „Linia Mołotowa” ciągnęła się w Bieszczadach na odcinku: Bóbrka - Myczkowce – Lesko – Załuż – Olchowce - Sanok – Dobra – Dynów. Kolejny jej odcinek prowadził wzdłuż granicznego wówczas Sanu z Dynowa do Przemyśla, a następny lądowy łączył Przemyśl z Lubaczowem.
Wiosną 1940 r. Rosjanie wysiedlili ludność zamieszkującą pas szerokości 800 m od Sanu (z wyjątkiem miasta Leska) na gospodarstwa opuszczone przez rumuńskich Niemców w północnej Besarabii i Bukowinie. Celem tej deportacji było oczyszczenie linii przygranicznej z zabudowań gospodarskich i odsłonięcie przedpola umocnień obronnych. Nie wszędzie ten zamiar zdołano jednak zrealizować.
Budowane przez Rosjan - z wykorzystaniem ludności cywilnej – węzły obronne składały się z 3 – 5 żelbetowych schronów bojowych typu ciężkiego stanowiących punkty oporu odporne na bombardowanie i ostrzał artyleryjski. Mogły się one wzajemnie wspierać ogniem broni maszynowej i dział p.panc. Okupanci wykorzystali tutaj rozwiązania techniczne fortyfikacji fińskiej Linii Mannerheima, przy zdobywaniu której (podczas wojny zimowej 30 XI 1939 – 13 III 1940 r.) stracili sporo czasu i ponieśli wielkie straty. Mimo przyśpieszonego tempa tej inwestycji do czerwca 1941 r. zdołali wybudować na całej linii 2500 żelbetowych bunkrów (tj. 25 % zaplanowanych obiektów).
Na odcinku „bieszczadzkim” (w zasięgu mapy) Rosjanie zdążyli wznieść łącznie 51 obiektów obronnych, w tym 2 w Bóbrce, 2 w Myczkowcach, 7 w Lesku ze schronem dowódczo-obronnym, 5 w Woli Postołowej, 15 w Załużu, 13 w rejonie Olchowce – Sanok ze schronem obserwacyjno-dowódczym, 3 w Dobrej, po 2 w Uluczu i w Iskaniu. Były to 2 – 3 kondygnacyjne bunkry przystosowane do obrony czołowej i bocznej ( niewiele do obrony okrężnej), wyróżniające się różnorodnością obiektów doskonale wkomponowanych w teren, z dużym polem ostrzału, świetnymi rozwiązaniami technicznymi konstrukcji, funkcji i wyposażenia. Bunkry te tak lokalizowano w terenie, aby nawzajem blokowały przedpole ogniem krzyżowym, a jeden z nich położony wyżej mógł wspierać ogniem 2 bunkry położone niżej lub obok.
Umocnienia nadsańskiego odcinka obrony zbudowano z piaskowca arkazowego (bardzo odpornego na uderzenia pocisków) zwożonego wagonami z Polesia, Wołynia i Podola i z tłucznia z Kaukazu. Niektóre kopuły pancerne były przetransportowane aż ze zdobytych fortyfikacji fińskich lub z polskich fortyfikacji przygranicznych Wołynia i Polesia. Potężne zbrojenia ścian i stropów prętami metalowymi, szynami kolejowymi i płytami żelaznymi wzmacniały ok. 2 m grubości ściany i stropy (90 – 175 cm). Stalowe hermetyczne drzwi pancerne i podwójnie łamane korytarze broniły dostępu do wnętrza. Kopuły pancerne z otworami strzelniczymi wyposażono w peryskopy do obserwacji przedpola. Uzbrojone w armaty forteczne, działa p.panc i karabiny maszynowe bunkry różniły się kształtem, wielkością i przeznaczeniem. Całość umocnień była dodatkowo zamaskowana i posiadała sztuczne przeszkody terenowe tzw. „zęby smoka” przeciw czołgom i piechocie.
Po agresji Niemiec na ZSRR w 1941 r. „linia Mołotowa” nie była jeszcze całkowicie ukończona i wyposażona w broń. Niemcy po krótkiej walce ją przełamali, część bunkrów zdobyli w walce lub wysadzili wraz z załogami w powietrze obchodząc je od tyłu. Opuszczone w większości w pośpiechu przez wycofujących się Rosjan zostały przez nich wysadzone dopiero w 1944 r. podczas marszu na Berlin. Dziś w krajobrazie doliny Sanu między Leskiem, Załużem i Dobrą pozostało ponad 40 widocznych w terenie bunkrów. Zapomniane i zarośnięte krzakami nie wszędzie są widoczne. Dla turystów odwiedzających nasz region mogą stanowić oryginalną atrakcję turystyczną ułatwiającą poznanie mało znanych epizodów z historii najnowszej.
Więcej informacji i dni kursowania pociągów na www.rozklad.pkp.pl Ponadto - Informacja Kolejowa: (22) 9436 lub (42) 9436
Rozkład jazdy autobusów w Załużu
Załuż
Rozkład Jazdy
Dokąd
przez
godziny odjazdu
BALIGRÓD
Lesko, Hoczew
15:31 F
BEREŹNICA WYŻNA
Lesko, Hoczew
07:05 FJ, 13:36 S
LESKO
-
06:34 F, 10:36 F, 12:47 S, 13:37 a, 15:46 F
SANOK
Załuż
06:27 S, 06:27 a, 07:30 FJ, 08:17 F, 10:07 F, 11:47 JN, 12:57 F, 14:47 S
ZAŁUŻ
-
15:42 F
LEGENDA
! - od 1 września 2005 nie kursuje na odcinku Komańcza - Jaśliska
* - połączenie kolejowo-autobusowe, oczekuje na przyjazd pociągu
^ - z Krosna odjazd ze stanowiska "RADTURU"
+ - kursuje w dni świąteczne (niedziele i święta)
5 - kursuje w piątki
6 - kursuje w soboty
7 - kursuje w niedziele
a - kursuje w dni robocze nie będące dniami nauki szkolnej
A - nie kursuje w niedziele i święta
b - kursuje w dni nie będące dniami nauki szkolnej
C - kursuje w soboty, niedziele i święta
D - nie kursuje 24-26, 31.XII, 1.I, Wielką Sobotę i 2 dni Wielkanocy
E - nie kursuje w czasie letnich wakacji szkolnych
f - kursuje od 1 czerwca do 30 września
F - kursuje w dni robocze od poniedziałku do piątku
g - nie kursuje 24 grudnia
J - nie kursuje od 1 lipca do 31 sierpnia
K - nie kursuje w okresie letnich wakacji szkolnych
L - nie kursuje 25-26 grudnia, 1 stycznia i dwa dni Wielkanocy
l - nie kursuje w dni poświąteczne
ł - nie kursuje 2 stycznia
m - nie kursuje 24 i 31 grudnia
n - nie kursuje 24, 31 grudnia i w Wielką Sobotę
N - nie kursuje 25 grudnia i pierwszy dzień Wielkanocy
O - kursuje codziennie
p - kursuje w piątki w dni nauki szkolnej
P - kurs pośpieszny
q - kursuje w piątki w dni robocze
Q - nie kursuje w Boże Ciało
S - kursuje w dni nauki szkolnej
t - nie kursuje 23, 24, 30, 31 grudnia, w Wielki Piątek i Sobotę
U - nie kursuje 25 grudnia, Nowy Rok i pierwszy dzień Wielkanocy
V - kurs przyśpieszony
W - kursuje od 1 lipca do 31 sierpnia
w - kursuje w okresie letnich wakacji szkolnych
X - kursuje w dni robocze od poniedziałku do czwartku
y - kursuje w soboty po dniu roboczym w ZPG
Y - nie kursuje 26 grudnia
Z - nie kursuje w soboty i dni świąteczne po dniu roboczym w ZPG
z - nie kursuje w Wielką Sobotę
Autorzy serwisu nie odpowiadają za rzetelność danych dostarczonych przez przewoźników, rozkłady staramy się na bieżąco aktualizować. Dokładne informacje o połączeniach można uzyskać w punktach informacyjnych Sanok: (013)464 39 16, Lesko: (013) 469 85 43, Ustrzyki Dln.: (013) 461 12 36.
;)
OFERTY TURYSTYCZNE
Mapy współczesne
)
)
)
)
)
POLECAMY
